Joanna Sokołowska-Gwizdka talks with Anna Borecka, a lonely climber, hitchhiking across continents, implementing the project „200 Peaks of the World”. 

Joanna Sokołowska-Gwizdka:

Which countries you have so far visited, you remember the most?

Anna Borecka:

The countries where I had the biggest problems,  i.e. Iran and China. On the first day in Tehran, I was robbed by a taxi driver. Then I witnessed street demonstrations. I had to get through the chanting crowd and armed police cordon to reach the dormitory where I lived. It was even more difficult for me to cross the multi-million capital every day to get three visas to the post-Soviet countries. At one point, I was in a stalemate because I was stuck for good. So I started with the permission from Tajikistan, which was the last  on my list. After having received a visa to neighboring Turkmenistan, I had to travel five hundred kilometers, changing the earlier planned route. In the meantime, I reached Demawand (5,610 m), the highest peak in Iran, so my efforts were rewarded.

There was martial law in West China, lots of armed police and soldiers in the streets, and purges in the Uyghur homes. One can not get along easily with officials in China. There was also a blockade of communication with the world, so I used to withdraw small amounts of money from an ATM to let my daughter know that I was alive.

Have you ever been in really dangerous situations?

It often happened.  In Tajikistan, for example, I got lost in the mountains of Pamir. I entered the military base and officers intended to arrest me and lock me up in prison for half a year. I quickly took out the map and showed them where I came from by hitchhiking and I explained that I came to climb alone in the mountains. I had never before spoke Russian so well. (Laugh) Surprised, they even fed me and drove me to the nearest village.

On the Karakorum Highway, Chinese police stopped me and forbade me to continue hitchhiking. When I opposed them, one of them jerked and pushed me and the other one raised the rifle up at me. I calmed down. I showed them my passport with visa and … I continued hitchhiking.

Hitchhiking across the Kazakh steppe, I escaped being raped only by miracle, but now I will not speak about it. Whoever wishes, will read about it in the second volume of “Alpinistka na autostopie” (Hitchhiker and climber). In Kosovo, I was alone in the mountains, when I heard quite close the Kalashnikov shots. I heard the voices of a few men, but I did not see them, because fortunately there was fog. Suddenly, one of them screamed so terribly that I crouched down and quietly, running along ruts, I left the dangerous area. 

In the Alps, Pamir and Karakorum, I jumped alone through glacial crevasses at 4,000-6,000 meters and fell into them a few times, but fortunately not too deep.  I put the ice ax in front of me, I stretched out on it and crawled out to finally stand up. In different mountains, I had several accidents and injuries including serious knee injuries, torn muscles and ligaments in both legs. And in the Balkans, when I sprained my right hand and it immediately swelled up like a bubble, I was worried about how I would hitch. I first had to come back from the mountains during the storm, hand wash my clothing, because everything was muddy, and pack a backpack. It was a torment, every move caused me pain, but after all I chose a lonely style of traveling. However, I never interrupted the trip, and I treated my injuries after returning home, even for half a year.

The previous summer, at Cape Verde, I climbed the rock and I tore a huge stone out of it. It hit my leg, but fortunately I did not fall off the wall. However, to this day I have a dimple in my thigh. Also, a taxi driver hit me, because he did not notice me when he tried to drive back. My spine ached a lot, but I had to put on a rucksack and go on, because I could not fight with a few angry Africans. However, I was so nervous that I hit the driver a few times on his head. These are just a few drastic situations that I experienced, but I definitely prefer to remember those positive ones.

When you went alone to the mountains, did you happen to have some surprising encounters, unpredictable situations that you had to face?

I have already mentioned some of them, so now I will describe a funny episode for a change. In Andorra I came down from the mountains in the evening, although it would be wiser to camp somewhere in the forest. I could not catch a car for a long time. Finally, a bearded man stopped, but he spoke only Spanish. I tried to explain to him that I reach different peaks in Europe, and he smiled and invited me to the car. This way I traveled to Asturias, in the north of Spain where I discovered the mountains of the Picos de Europa, whose existence I did not know before. What could I do? I went to those mountains as well. It turned out that this bearded man, looking like Santa Claus, was a pensioner and lived in a motorhome. For four years he lived on the road, he visited the countries of Western Europe, although he did not know foreign languages. He would come home every three months for medical treatment, because for years he was seriously ill. And then he moved into the world again, saying that the trips were the best medicine for him, and the views from the window of a car were like the most beautiful television. He did not want to reveal his identity, so I called him Incognito.

Hm, when it comes to a surprising meeting, it reminded me of a story. In Iceland, I went alone to the highest peak Hvannadalshnúkur (2,110 m). The mountain is small, but it is located on the treacherous, large Vatnajökull glacier. There, the weather changes every now and then, Arctic conditions often prevail. The crevasses are covered with snow and it is easy to get lost in the blizzard. No one goes there alone, without a rope and GPS … except me.

In my second approach towards the summit, the crystals of snow hit my face, I suddenly felt the blow of icy air, and then came thick fog. The visibility fell to zero and the sky turned black. I thought I had a problem with my sight, and I was scared, but the feeling of darkness quickly recurred during the day. At that moment, I did not see anything, not even the traces of shoes on the snow that previously led me. Suddenly, I heard a strange male voice, muffled and dull, like coming from under the glacier: „Turn back!”. I stopped, listening. I took two steps and again I heard: „Turn back!”. I stopped, took off my glasses, no one was around. However, I did not have to look around because I felt that this voice did not come from outside or from inside me. It was the voice from beyond the grave. With my seventh sense which had previously warned me several times I saw a man in his forties.  He had gray, curly, short hair. He was a short, of medium-sized body, and was wearing a thick, gray wool sweater with long, bright bristles. I still remember that figure and the voice I have never heard before. That made me wonder, so I started to walk in circles, looking for footprints on the snow in order to go back. However, the wind blew them away. Luckily, after a few minutes, it cleared a little, and I saw a crevasse covered with snow in place where I wanted to go. My path should go straight up, but I listened to the voice of intuition and turned back.

I hitchhiked the whole of Iceland, visiting some beautiful places. After a week, I returned to Hvannadalshnúkur. I only got to the top approaching it third time, but even then I had a strange experience. It was quite warm a day, so the conditions were much better. I stopped at the glacier, took a sip of thermos tea and heard a clear, resounding voice behind me: „Don’t go there!”. I looked surprised, but I did not see anybody. After a moment, the same voice repeated the warning from a distance in front of me, and again there was no one there. I recognized the voice as the voice of my guide from Ararat whom I met in 2008. It clearly was the Kurda’s voice speaking broken English and with a foreign accent in the rhythm of „ta ta ta”. „Don’t go there!”. It surprised me a little and even made me laugh. This time I did not listen, I went further, jumped through a few crevasses, and right before the top dome I dropped my right leg into the ice crack, all the way to the thigh. I quickly pulled it out using the ice ax and breathed a sigh of relief. As a reward for bravery I made a few photos from the top of the mountain when fog broke for a moment.

In short, the first warning voice could had come from the so-called collective memory. That’s what my friend said in Poland, giving me the goose bumps. However, I do not know how the Kurdish guide could speak to me. He probably does not even know where Iceland is. The boy had only several classes of elementary school. First, he grazed sheep on the slopes of Ararat, and when he was twenty years old, he started as the guide for tourists and alpinists. (Laugh) Yes, a person is never alone, even when convinced he/she is. Sometimes in the mountains we  experience the third or even fourth degree encounters. (Smile)

You wrote, among others, the book entitled “Alpinistka na autostopie” (Hitchhiker and climber). Is hitchhiking a better chance to meet people, witness their daily lives, customs and dreams?

Yes, of course, often strangers invite me to their homes. We talk about their worldviews, everyday worries, but they rarely talk about their great dreams. They usually live here and now. I have the opportunity to get to know their everyday life. I know they enjoy the visits of an unexpected guest. I write about it in both volumes of “Alpinistka na autostopie”, describing people from Eastern Europe and Central Asia. Because of numerous meetings I gained knowledge about various countries and their inhabitants. I also have the opportunity to reach places that tourists do not know, e.g. I spent the night in a Kyrgyz yurt and got to know everyday life in the mountains of a big Muslim family.

When it comes to hitchhiking, I have the opportunity to see different drivers’ behavior towards a female hitchhiker. Poles, Czechs and Slovaks like to complain about their fate, but countrymen will treat me with stuffed cabbage or bigos from a jar. Swiss only need information where I am from. The Icelanders will take me out of the way into the worst of turmoil. Finns have a gesture – with a golf coach as driver, I rode a sporty BMW worth 200,000 euros. With a nice Finnish couple, I traveled for two days to their home, where they invited me for an exquisite dinner and overnight stay. Inhabitants of the Balkans see comrades in Poles, so with every driver you have to drink at least one cup of coffee in a bar. Austrian men treat me like air, but Austrian women will always take me to the shopping center, although it is not on my way. Italians and Spaniards do not take hitchhikers, but if one of them stops the car, he already offers a long road. Traveling with Frenchman, Turk or Chinese, I can sometimes sit behind the wheel as a driver of a car or a pick-up. On the Pamir Highway, I drove a truck which belonged to a Kyrgyz. I drove it to Ak Baital (4,655 m), the highest pass on the road. With the inhabitants of the Azores I visited the island of Pico, and on Cape Verde I hitchhiked to the inhabited caldera, although noone rides there for free.

You say that all over the world there are people like us. In what respect are they the same?

So far I visited 63 countries on five continents and met people from many other countries. So I dare to say that people everywhere are similar because they have similar problems and dreams, and they only differ because of their place of birth. The place very much determines their lives, but in fact they are the same as us. Man is good by nature, because he comes into the world pure, innocent and trusting. Unfortunately, he later socializes. However, each of us strives to do the same: to ensure well being and safe life for oneself and the family. We need to cope with problems, set goals and realize our dreams as much as possible. I found out about it on hitchhiking, in mountain villages, in urban areas. Initially, some people were distrustful of me and others tried to play tricks on me.   However, when I started talking to them and they found out that I was a normal person, they would become kind and helpful or they would leave me alone. It gives me faith in people. Each of us has some advantages and disadvantages, and creates different relationships with people, but in the majority, we are all normal, positive persons. And someone who emanates negative energy, he usually has problems that he cannot cope with by himself. Therefore, we should either help him if we feel strong enough, or we should steer clear of him. During the journey, I program myself positively, so usually I meet people with whom I can connect, even engage in normal, hearty conversation.

Have you ever said that jumping through the ice crevasses in Pamir you met your family in Canada? How do you mean by that?

This is obviously a figure of speech, but I like the vision of a big jump over two continents and an ocean. The story is extraordinary. In 2009, I wanted to climb the Avicenna Peak (7,134 m a.s.l.) in the Pamirs. On the glacier, about 5,000 meters above sea level, I found such ice crevasses that I could not jump over. However, risking a lot, I overcame these gaping abysses and reached the next camp, followed the Russian mountaineer. Unfortunately, due to a three-day hurricane and very low temperature, around -50 degrees Celsius, I decided no to attack the peak. In fact, a few Russian daredevils did not manage to get a seven-thousander, and one of them suffered amputation of  several toes. When I was withdrawing from Razdielnaya Peak (6,148 m), I helped a Polish climber who had frostbitten fingers, to pack the backpack. Then he invited me to the “Rally of  Tatra climbers in the seventies”, (Tatra climbers – łojanci,  in the Polish mountain jargon it means climbers who explored the Tatra Mountains). In the mountain refuge of „Morskie Oko”,  I got to know the living legends of Polish climbers, as they said about themselves. I noticed with surprise that these are wary people with a sense of humor, wiggling on the dance floor in a dance rhythm. There, I met another climber who invited me to Canada in 2014. Then I was seriously ill, so I accepted this invitation as a salvation. To get out of the disease, I had to find a specific goal, and in Canada I have never been before. So I wrote a message on Facebook to my three cousins, born in the country of the maple leaf, that I will be in their area, so I could visit them for a cup of coffee. Joe wrote to me first, that he would invite me to his son’s wedding. At that time, Adam was going to marry Amanda, a beautiful Indian-girl. Then I had the opportunity to meet the whole family. Well, I flew to Canada! I also arranged for a meeting with my friends from Ottawa, whom I met on my way to Aconcagua (6,960 m) in 2003. Summing up, standing in front of a big crevasse in the Pamirs, I did not retreat, but I overcame my own fear and jumped to the other side. Thanks to this, I met Polish climbers who led me to my family in Canada.

What did you learn from the mountains and travels?

I learnt how to be humble in the mountains, small and big, and how to behave in different situations. I also learnt respect for people who are culturally different, the ability to talk with almost every human being, overcome my own barriers, and discover the beauty of the world in small things. I call it the simplicity of bread. Sometimes a smile or greeting by an unknown person in a foreign country means more than meeting a large group of friends. I’ve learnt that the world is beautiful and people are good and very similar to us. For me, it does not matter what someone owns, but what a person is as a human being. During my expeditions, I meet poor but beautiful people who reveal joy and peace. I try to learn from them, although with varying results. 

What do you expect from life?

Health and happiness for a close family and friends. Also, I would like to make everybody live better and more interesting lives. For myself, I want to implement the project „200 Peaks of the World” and to have „m & m’s”. It’s not about colorful chocolate balls, but about „man & money”. I need kind people all over the world helping me to achieve the mountain goals. In exchange I will write about them in my books and talk about presentations. I would also like to earn my living from my passions, not to hitch around the world and not to stay in a claustrophobic tent, somewhere in a remote area – but to sleep in a bed, in a hostel or even better in a jeep or a motorhome. Then I will continue the project faster and will take interested people on the trip. My mountain project is no longer a passion, but an imperative in life! This is a professional goal for the next ten years or until the stocks of countries and mountains are exhausted. And then I will write only bestsellers. (Laugh)

The first part of the interview: 

https://www.cultureave.com/on-the-peaks-of-the-world-part-1/

Books by Anna Borecka:

„Alpinizm – życie na haju”, (Mountaineering – life on high), the book published by the author, Wrocław, Poland 2006;

 „Alpinistka na autostopie. Tom 1. Przez Karpaty na Ararat”, (Hitchhiker and climber. Volume 1. Through the Carpathians to Ararat), Publisher: Bernardinum, Pelplin, Poland 2015;

 „Alpinistka na autostopie. Tom 2. Z  Polski do Chin”, (Hitchhiker and climber. Volume 2. From Poland to China), Publisher: Bernardinum, Pelplin, Poland 2016.

„Śpiew lodowca” (Glacier song), book in progress, planned edition in Polish and English, in 2019.

Translated by: Anna Borecka, Ryszard Sawicki.

Rozmowa z Anną Borecką, samotną alpinistką, autostopem przemierzającą kolejne kontynenty, realizującą autorski projekt „200 szczytów świata”.

Joanna Sokołowska-Gwizdka:

Jakie kraje, które do tej pory Pani przemierzyła, najbardziej Pani zapamiętała?

Anna Borecka:

Te, w których nieźle dostałam w kość, a więc Iran i Chiny. Pierwszego dnia w Teheranie zostałam okradziona przez taksówkarza. Potem trafiłam na demonstracje uliczne. Musiałam przejść wśród skandującego tłumu i uzbrojonego kordonu policji, żeby dostać się do akademika, w którym mieszkałam. Jednak bardziej dało mi się we znaki codzienne przemierzanie wielomilionowej stolicy, żeby wyrobić trzy wizy do krajów poradzieckich. W pewnym momencie byłam w sytuacji patowej, bo utknęłam tam na dobre. Zaczęłam więc załatwiać pozwolenia od ostatniego w kolejności państwa, czyli Tadżykistanu. A po wizę do sąsiedniego Turkmenistanu musiałam jechać aż pięćset kilometrów dalej, zmieniając wcześniej zaplanowaną trasę. W międzyczasie weszłam na Demawand (5610 m), najwyższy szczyt Iranu, więc moje wysiłki zostały nagrodzone. 

W Zachodnich Chinach był stan wojenny, na ulicach mnóstwo uzbrojonej policji i wojska oraz czystki w domach Ujgurów. A dogadać się tam nie można „za Chiny Ludowe”. Była też blokada łączności ze światem, więc wybierałam niewielkie kwoty z bankomatu, żeby córce dać znać, że żyję.

Czy zdarzyły się Pani naprawdę niebezpieczne sytuacje?

Zawsze się jakieś zdarzają. W Tadżykistanie zabłądziłam w górach Pamiru i weszłam na teren bazy wojskowej, za co oficerowie chcieli mnie aresztować i zamknąć na pół roku w więzieniu. Szybko wyjęłam mapę i pokazałam skąd przyjechałam autostopem, żeby wspinać się sama w górach. Nigdy wcześniej tak dobrze nie mówiłam po rosyjsku. (Śmiech) Tym ich zaskoczyłam, więc nawet mnie nakarmili i odwieźli do najbliższej wioski.

Na Karakorum Highway zatrzymali mnie chińscy policjanci i zabronili dalej podróżować autostopem. A gdy się im sprzeciwiłam, to jeden mnie szarpał i popychał, a drugi podniósł do góry karabin. Uspokoiłam się, pokazałam wizę w paszporcie i… pojechałam dalej autostopem.

Jadąc „na stopa” przez kazachski step tylko cudem uniknęłam gwałtu, ale opowiadać o tym nie będę. Kto zechce, ten przeczyta w drugim tomie „Alpinistki na autostopie”. W Kosowie byłam w górach sama, gdy ktoś całkiem blisko strzelał z kałasznikowa. Słyszałam głosy kilku mężczyzn, ale ich nie widziałam, bo na szczęście była mgła. Nagle jeden z nich tak przeraźliwie zaczął krzyczeć, że mocno skuliłam się i po cichutku, biegnąc koleinami, opuściłam zagrożony teren.

W Alpach, Pamirze i Karakorum skakałam sama przez szczeliny lodowcowe na wysokości 4000-6000 metrów i parę razy do nich wpadłam, ale na szczęście niezbyt głęboko. Wbiłam więc czekan przed siebie, wyciągnęłam się na nim i odczołgałam, żeby wreszcie stanąć na nogach. W różnych górach miałam kilka wypadków i kontuzji z poważnym uszkodzeniem kolan, naderwaniem mięśni i więzadeł w obu nogach. A na Bałkanach, gdy zwichnęłam prawą dłoń i momentalnie spuchła mi jak bania, to martwiłam się, jak będę łapać „stopa”.  Chociaż najpierw musiałam wrócić sama z gór w czasie burzy, zrobić ręczne pranie, bo wszystko było ubłocone, i spakować plecak. To była męka, każdy ruch sprawiał mi ból, ale przecież sama wybrałam samotny styl podróżowania. Jednak nigdy nie przerwałam wyjazdu, a kontuzje leczyłam dopiero po powrocie do domu, nawet przez pół roku.

Poprzedniego lata, na Cabo Verde, wspinałam się w skale i wyrwałam z niej wielki kamień. On uderzył mnie w nogę, na szczęście nie odpadłam od ściany, ale do dzisiaj mam wgłębienie w udzie. A potem potrącił mnie taksówkarz, bo nie zauważył mnie, gdy cofał auto. Bardzo bolał mnie kręgosłup, ale musiałam założyć plecak i iść dalej, bo przecież nie mogłam się bić ze zbiegowiskiem Afrykańczyków. Jednak byłam w takich nerwach, że kierowca dostał ode mnie parę razy w łeb. To tylko kilka drastycznych sytuacji, jakie przeżyłam, ale zdecydowanie wolę pamiętać te pozytywne.

Czy idąc samotnie w góry zdarzyły się pani jakieś zaskakujące spotkania, nieprzewidywalne sytuacje, z którymi musiała się Pani zmierzyć?

O niektórych z nich już opowiedziałam, więc dla odmiany podam zabawny epizod. W Andorze zeszłam z gór wieczorem, chociaż rozsądniej byłoby zabiwakować gdzieś w lesie. Długo nie mogłam złapać stopa. W końcu zatrzymał się jakiś brodacz, ale mówił tylko po hiszpańsku. Skleciłam jakieś zdanie, że zdobywam różne szczyty w Europie, a on uśmiechnął się i zaprosił mnie do auta. I tym sposobem trafiłam do Asturii, na północy Hiszpanii, w góry Picos de Europa, o których istnieniu wcześniej nie wiedziałam. Cóż było robić, poszłam w góry i tam. Okazało się, że ten brodacz, wyglądający jak święty Mikołaj, był emerytem i mieszkał w kamperze. Od czterech lat żył w drodze, zwiedzał kraje Europy Zachodniej, chociaż nie znał języków obcych. Do domu wracał raz na trzy miesiące, żeby zrobić badania, bo od lat poważnie chorował. A potem znów ruszał w świat, mówiąc że te podróże – to dla niego najlepsze lekarstwo, a widoki z okna samochodu – to najpiękniejsza telewizja. Nie chciał ujawniać swojej tożsamości, więc nazwałam go Incognito.   

Hm, jeśli chodzi o zaskakujące spotkanie, to przypomniała mi się pewna historia. Na Islandii poszłam sama na najwyższy szczyt Hvannadalshnúkur (2110 m). Góra jest niewielka, ale znajduje się na zdradliwym, dużym lodowcu Vatnajökull. Tam pogoda zmienia się co chwilę i często panują arktyczne warunki. Szczeliny przykryte są warstwą śniegu i łatwo zgubić się w zadymce. Nikt więc nie chodzi tam sam, bez liny i bez GPS-u… poza mną.

Za moim drugim podejściem w stronę szczytu nagle zaczęło wiać lodowym powietrzem, kryształki śniegu siekły mnie po twarzy, a potem pojawiła się gęsta mgła, widoczność spadła do zera i zrobiło się czarne niebo. Przestraszyłam się, że mam problemy ze wzrokiem, ale sytuacja ciemności w ciągu dnia powtórzyła się. Nic nie widziałam, nawet śladów butów na śniegu, które wcześniej mnie prowadziły. Nagle usłyszałam dziwny męski głos, przytłumiony i matowy, niczym wydobywający się spod ziemi: „Zawracaj!”. Stanęłam jak wryta, nasłuchując. Zrobiłam dwa kroki i znów usłyszałam: „Zawracaj!”. Zatrzymałam się, zdjęłam okulary, nikogo wokół nie było. Jednak nie musiałam się rozglądać, bo czułam, że ten głos nie pochodzi z zewnątrz, ani z mojego wnętrza. On był takim głosem zza grobu. Siódmym zmysłem, który nieraz już mnie ostrzegł, zobaczyłam mężczyznę około czterdziestki, z szarymi, kręconymi, ale krótkimi włosami. Był niewysoki, średniej budowy ciała i miał na sobie gruby, szary sweter z wełny, z długim jasnym włosiem. Do dzisiaj pamiętam tę postać i ten głos, jakiego nigdy wcześniej nie słyszałam. Zastanowiło mnie to, zaczęłam się kręcić w miejscu, szukając śladów moich butów na śniegu, żeby zawrócić. Jednak zmiótł je wiatr. Na szczęście po kilkunastu minutach trochę się przejaśniło, zobaczyłam szczelinę przykrytą śniegiem, w miejscu gdzie chciałam pójść. Moja droga powinna iść prosto, ale posłuchałam głosu intuicji i zawróciłam.

Okrążyłam autostopem całą Islandię, zwiedzając kilka pięknych miejsc i po tygodniu wróciłam na Hvannadalshnúkur. Na szczyt weszłam więc dopiero za trzecim razem, ale i wówczas miałam dziwne zdarzenie. Było mgliście, dosyć ciepło, więc warunki były dużo lepsze. Zatrzymałam się na lodowcu, na łyk herbaty z termosu i usłyszałam za sobą wyraźny, tubalny głos: „Don’t go there!” (Nie idź tam!).  Popatrzyłam zdziwiona wokół, lecz nikogo nie dojrzałam. Po chwili ten sam głos powtórzył się z przodu, a tam też nikogo nie było. Poza tym, nie mogło być, bo to był głos mojego przewodnika z Araratu, z 2008 roku. Głos Kurda, mówiącego słabo po angielsku i bez akcentu, w rytmie „ta ta ta”. „Don’t go there!”. Trochę mnie to zdziwiło, a trochę rozśmieszyło. Tym razem nie posłuchałam, poszłam dalej, przeskoczyłam przez kilka szczelin, a przed samą kopułą szczytową wpadłam prawą nogą do szczeliny aż po samo udo. Szybko wyciągnęłam się na czekanie i odetchnęłam z ulgą. W nagrodę za waleczność zrobiłam kilka zdjęć z czubka góry, bo właśnie na chwilę przetarły się mgły.

Reasumując, pierwszy głos ostrzegawczy mógł pochodzić z tak zwanej pamięci zbiorowej. Tak stwierdził mój znajomy już w Polsce, przyprawiając mnie tym o gęsią skórkę. Natomiast nie wiem, jakim cudem przemówił do mnie kurdyjski przewodnik, który chyba nawet nie wie, gdzie jest Islandia. Chłopak miał tylko dwie klasy szkoły podstawowej. Najpierw pasł owce na stokach Araratu, a gdy skończył dwadzieścia lat, to pasał tam turystów i alpinistów. (Śmiech) Tak, człowiek nigdy nie jest sam, nawet wtedy, gdy jest o tym przekonany. Czasami zdarzają mu się w górach bliskie spotkania trzeciego, a nawet czwartego stopnia. (Uśmiech)

Napisała pani m.in. książkę „Alpinistka na autostopie”. Czy podróżowanie autostopem, to większa szansa na poznanie ludzi, ich codziennego życia, zwyczajów, marzeń?

Tak, oczywiście, bo obcy ludzie zapraszają mnie do swoich domów. Rozmawiamy o ich poglądach na świat, codziennych troskach, ale rzadko mówią o swoich wielkich marzeniach. Oni zazwyczaj żyją tu i teraz. Ja mam okazję poznać ich codzienność, a oni cieszą się z odwiedzin niespodziewanego gościa. Piszę o tym w obu tomach „Alpinistki na autostopie”, przedstawiając ludzi z Europy Wschodniej i połowy Azji. Dzięki licznym rozmowom zdobywam wiedzę o różnych krajach i ich mieszkańcach. Mam też możliwość dotarcia do miejsc, których nie znają turyści, np. mogłam przenocować w kirgiskiej jurcie i poznać codzienne życie w górach, wielodzietnej muzułmańskiej rodziny. 

A jeśli chodzi o autostop, to mam okazję obserwować różne zachowania kierowców wobec kobiety-autostopowiczki. Polacy, Czesi i Słowacy lubią ponarzekać na swój los, ale rodacy poczęstują gołąbkami lub bigosem ze słoika.  Szwajcarom wystarczy informacja skąd jestem. Islandczycy zgarną mnie z drogi w najgorszą zawieruchę. Finowie mają gest – z trenerem golfa jechałam sportowym BMW o wartości 200 000 euro. Z sympatycznym fińskim małżeństwem podróżowałam przez dwa dni aż do ich domu, gdzie zaprosili mnie na wykwintną kolację i nocleg. Mieszkańcy Bałkanów widzą w Polakach kamratów, więc z każdym kierowcą trzeba wypić w barze przynajmniej jedną filiżankę kawy. Austriacy traktują mnie jak powietrze, ale Austriaczki zawsze zawiozą mnie do centrum handlowego, chociaż tam nie jest mi po drodze. Włosi i Hiszpanie nie zabierają autostopowiczów, ale jak któryś się zatrzyma, to już oferuje długą trasę. Podróżując z Francuzem, Turkiem lub Chińczykiem mogę czasami siąść za kierownicą osobówki lub pick-upa. A na Pamir Highway poprowadziłam ciężarówkę pewnego Kirgiza. Wtedy wjechałam na Ak Baital (4655 m), najwyższą przełęcz na tej drodze. Z mieszkańcami Azorów zwiedziłam na stopa wyspę Pico, a na Cabo Verde dotarłam autostopem do zamieszkałej kaldery, chociaż tam ponoć nikt nie wozi ludzi za darmo.

Mówi Pani, że na całym świecie żyją ludzie tacy sami jak my. Pod jakim względem są tacy sami?

Dotychczas odwiedziłam 63 państwa na pięciu kontynentach i spotkałam ludzi z wielu innych krajów. Śmiem więc twierdzić, że wszędzie ludzie są do nas podobni, bo mają zbliżone problemy i marzenia, a różnią się miejscem urodzenia. To miejsce bardzo determinuje ich życie, lecz w gruncie rzeczy, oni są tacy sami jak my. Człowiek jest z natury dobry, bo taki przychodzi na świat, czysty, niewinny i ufny. Niestety, później się socjalizuje. Jednak każdy z nas dąży do tego samego, żeby zapewnić byt sobie i rodzinie, żeby żyło się bezpieczniej i wygodniej, żeby radzić sobie z problemami, wyznaczać kolejne cele i w miarę możliwości realizować swoje marzenia. Przekonałam się o tym na autostopie, w podgórskich wioskach, w różnych miastach. Niektórzy ludzie byli początkowo nieufni wobec mnie albo coś kombinowali. Jednak jak zaczęłam z nimi rozmawiać i przekonali się, że jestem normalnym człowiekiem, to stawali się życzliwi i pomocni, albo zostawiali mnie w spokoju. To daje mi wiarę w człowieka. Każdy z nas ma jakieś zalety i wady, i tworzy różne relacje z poznanymi ludźmi, ale w większości wszyscy jesteśmy normalnymi, pozytywnymi osobami. A ci, emanujący negatywną energią, zazwyczaj mają problemy, z którymi sami sobie nie radzą. Dlatego trzeba im pomóc, jeśli czujemy się na siłach, albo omijać ich długim łukiem. W czasie podróży programuję się pozytywnie, więc zazwyczaj spotykam ludzi, z którymi coś mnie łączy, chociażby zwyczajna, serdeczna rozmowa.

Powiedziała Pani kiedyś, że skacząc przez szczeliny w Pamirze poznała Pani swoją rodzinę w Kanadzie?  Jak do tego doszło?

To oczywiście taki skrót myślowy, ale podoba mi się wizja wielkiego skoku, przez dwa kontynenty i jeden ocean. A historia jest niezwykła. W 2009 roku chciałam wejść na Pik Avicenny (7134 m) w Pamirze. Na lodowcu, około 5000 m n.p.m., trafiłam na takie szczeliny, których nie mogłam przeskoczyć. Jednak, sporo ryzykując, pokonałam te ziejące czeluści i dotarłam do następnego obozu, za rosyjskim alpinistą. Niestety, z powodu trzydniowego huraganu i odczuwalnej temperatury, około -50 stopni Celsjusza, zrezygnowałam z ataku szczytowego.  Kilku rosyjskim śmiałkom i tak nie udało się zdobyć siedmiotysięcznika, a jednemu z nich amputowano później kilka palców u nóg. Wycofując się z Piku Rozdzielenia (6148 m) pomagałam spakować plecak Polakowi, który miał poodmrażane palce u rąk. Potem zaprosił mnie na  „Zlot Łojantów z lat 70-tych”. W schronisku „Morskie Oko” poznałam żywe legendy polskiego taternictwa, jak o sobie mówili. Ze zdziwieniem zauważyłam, że są to dziarscy ludzie z poczuciem humoru, wywijający na parkiecie w tanecznym rytmie. Tam też poznałam innego „łojanta”, który zaprosił mnie do Kanady w 2014 roku. Wtedy byłam poważnie chora, więc to zaproszenie potraktowałam jak zbawienie. Żeby wyjść z choróbska, musiałam znaleźć konkretny cel, a w Kanadzie nigdy wcześniej nie byłam. Napisałam więc wiadomość na fejsbuku do moich trzech kuzynów, urodzonych w kraju klonowego liścia, że będę w ich okolicy, więc mogę wpaść na kawę. Pierwszy odpisał mi Joe, że w takim razie zaprasza mnie na wesele swojego syna. Właśnie w tym czasie, Adam weźmie ślub z Amandą, piękną Hinduską. Wtedy będę miała okazję poznać całą rodzinę. No to poleciałam! Umówiłam się też na spotkanie ze znajomymi Polakami z Ottawy, których poznałam w drodze na Aconcaguę (6960 m) w 2003 r. Reasumując, stojąc przed wielką szczeliną w Pamirze, nie wycofałam się, lecz przełamałam własny strach i przeskoczyłam na drugą stronę. Dzięki temu poznałam polskich „łojantów”, którzy zaprowadzili mnie aż do rodziny w Kanadzie.

Czego nauczyły Panią góry i podróże?

Nauczyłam się pokory wobec gór, małych i dużych, oraz radzenia sobie w różnych sytuacjach. Nauczyłam się też szacunku dla ludzi odmiennych kulturowo, umiejętności rozmowy prawie z każdym człowiekiem, przełamywania własnych barier, odkrywania piękna świata w drobnych rzeczach. Nazywam to prostotą chleba. Czasami uśmiech lub pozdrowienie przez nieznaną osobę, w obcym kraju, znaczy więcej, niż spotkanie z dużą grupą znajomych. Nauczyłam się, że świat jest piękny, a ludzie są dobrzy i bardzo do nas podobni. Dla mnie nie ma znaczenia, co ktoś posiada, lecz jakim jest człowiekiem. W czasie swoich wypraw poznaję ubogich, lecz pięknych ludzi, którzy mają w sobie radość i spokój. I tego staram się od nich nauczyć, chociaż z różnym skutkiem.

 Czego oczekuje Pani od życia?

Zdrowia i szczęścia dla moich bliskich i znajomych. Chciałabym też, żeby nam wszystkim żyło się lepiej i ciekawiej. Dla siebie chcę realizacji projektu „200 Szczytów Świata” oraz posiadania „m&m’s-ów”. Nie chodzi tu o kolorowe czekoladki w kształcie kulek, ale o „man&money”. Potrzebuję życzliwych ludzi na całym świecie, którzy pomogą mi osiągnąć górskie cele. Ja w zamian będę o nich pisać w moich książkach i opowiadać na prezentacjach. Przydałoby się też zarobić trochę pieniędzy na moich pasjach, żeby nie tułać się autostopem po świecie i nie nocować w klaustrofobicznym namiocie, gdzieś na odludziu, lecz spać w łóżku, w jakimś hostelu, albo jeszcze lepiej w jeepie lub kamperze. Wtedy szybciej mogłabym realizować projekt i zabrać w podróż chętne osoby. Mój górski projekt to już nie pasja, lecz imperatyw! To cel zawodowy na najbliższe dziesięć lat albo do wyczerpania zapasów państw i gór. A potem to już będę pisać same bestsellery. (Śmiech)

Pierwsza część wywiadu:

https://www.cultureave.com/na-szczytach-swiata-czesc-1/

_______________________________

Książki Anny Boreckiej:

„Alpinizm – życie na haju”, książka wydana nakładem autora, Wrocław 2006;

„Alpinistka na autostopie. Tom 1. Przez Karpaty na Ararat”, Wydawnictwo Bernardinum, Pelplin 2015;

„Alpinistka na autostopie. Tom 2. Z Polski do Chin”, Wydawnictwo Bernardinum, Pelplin 2016.

„Śpiew lodowca”, książka w przygotowaniu, planowane wydanie w 2019 roku.

Ameryka Łacińska, Hiszpania i Portugalia oczami polskiego iberysty

Zygmunt Wojski

W piątek, 4 lutego, kolacja u Krysi Orłowskiej, a w sobotę, 5 lutego, przyjaciel polskich księży z Los Alcarrizos, miły pan Bogdan  wiezie mnie do Latarni Morskiej Kolumba (Faro a Colón), wzniesionej  we wschodniej części miasta Santo Domingo  w 1992 roku. Mieści się tam Muzeum Ameryk i Mauzoleum Kolumba. Pan Bogdan kupuje mi na pamiątkę ozdobne gliniane lufki Indian Tainów w kształcie litery Y do wdychania przez oba otwory nosowe sproszkowanej rośliny halucynogennej o nazwie Anadenanthera peregrina. Te lufki wykonywane przez Indian z ptasich kości nosiły nazwę tobago i teraz już wiemy, co oznacza nazwa własna wyspy Tobago w Archipelagu Małych Antyli.

65 km na wschód od Santo Domingo, piękna plaża Juan Dolio, z lasem smukłych palm kokosowych na brzegu. Kąpiel i powrót. Po drodze interesujący pomnik trzciny cukrowej (Monumento a la caña de azúcar): prowadzony przez woźnicę zaprzęg trzech par wołów ciągnie dwukołowy wóz wyładowany ściętą trzciną, a z tyłu idzie kobieta z płaskim koszem na głowie. Bardzo oryginalny i od razu przypomniał mi pomniki wozu i dyliżansu z Montevideo, dość podobne.

Późnym popołudniem pani Ela Dycha i jej mąż Fernando zabierają mnie do Santiago de los Caballeros. Po drodze dowiaduję się, że najpierw będzie spotkanie u Hildy Melis, mojej znajomej Kubanki, która od lat w Santiago uczy gry na fortepianie. Jestem szczerze wzruszony wobec perspektywy spotkania jej po… 23 latach, wszak widzieliśmy się ostatni raz w Hawanie w 1977 roku. Tymczasem Hilda bardzo, ale to bardzo długo kąpie się w najlepsze, nie przejmując się nami zupełnie. W tym czasie podejmuje nas rozmową jej mąż Armando. Nie tak sobie wyobrażałem to spotkanie. Po kolacji u państwa Eli i Fernanda, Fernando odwozi mnie na nocleg do zagraconego pokoiku kolegi, gdzieś dość daleko od ich domu.

Niedziela, 6 lutego. Rano jedziemy na miejsce pierwszego miasta założonego  przez  Hiszpanów  w  Ameryce,  La  Isabela,  1493 roku.  Jego  ruiny znajdują  się  na północno-zachodnim wybrzeżu republiki,  około  40  km  od  Puerto  Plata.  To  tu  odprawiona została w 1494 roku pierwsza msza katolicka. Żywot miasta był jednak krótki, choć przyczyn tej sytuacji źródła nie wymieniają w sposób jednoznaczny. Dzisiaj można tam zobaczyć wystające z czerwonej ziemi fundamenty zabudowań i tabliczki informujące, gdzie znajdował się dom Kolumba, gdzie kościół, a gdzie zamek, rozmaite składy, warsztaty, cmentarz… Obecny kościół, zwany Świątynią Ameryk, został wzniesiony całkiem niedawno, bo w 1994 roku.

W Puerto Plata, wielkim ośrodku turystycznym, gdzie są domy w stylu wiktoriańskim, najciekawszy jest hiszpański Zamek Świętego Filipa (Castillo de San Felipe) z 1577 roku, płaski, rozłożysty fort z armatami wycelowanymi w morze. Piękny widok roztacza się z jego murów. Za Puerto Plata zaczyna  się Bursztynowe Wybrzeże (Costa del Ámbar) – dość wysokie góry, lasy palm kokosowych i turkus morza. 35 km  na południowy wschód od Puerto Plata, miejscowość Cabarete, gdzie zatrzymujemy się na kąpiel w Oceanie. Zachmurzyło się, a powrót do Santiago de los Caballeros jakoś mocno się dłuży. Ostatni odcinek przemierzamy nocą. Przed powrotem do domu, podjeżdżamy pod wysoki Pomnik Bohaterów Restauracji (ostatecznej Niepodległości Dominikany) z 1863 roku, wzniesiony w 1944 roku. Spod pomnika rozciąga się rozległy widok na miasto i okolice. U pani Eli i Fernanda pojawiają się Hilda Melis, jej mąż Armando i ich córka. Przyszli się pożegnać. Może trochę milsza była dzisiaj ta Hilda.

Poniedziałek, 7 lutego.

Fernando kupuje mi dwie karnawałowe maski „lechones”, czyli karnawałowych przebierańców. Jedna dzielnica Santiago robi maski w kształcie głowy byka z płaskim dziobem jak u kaczki i gładkimi rogami, a druga, z rogami pokrytymi długimi kolcami i także z dziobem kaczki. W biurze podróży opłacam jeden nocleg w hotelu „Punta Cana Beach Resort”, z piątku na sobotę, za 65 dolarów USA. Kupuję cztery taśmy z tutejszym typowym rytmem merengue. Odwiedzam panią Elę w jej salonie z kosmetykami. Jeszcze wizyta na poczcie, skąd telefonujemy, pani Ela i ja do Ambasady RP w Caracas w sprawie paszportów polskich dla niej i synów. Jacek Perlin, ówczesny ambasador RP, od razu rozpoznał mój głos i spytał: „ A co pan robi na Dominikanie?” Po południu powrót do Santo Domingo.

Wtorek, 8 lutego.

Wizyta w Domu Jezuitów (Casa de los Jesuítas) w dzielnicy kolonialnej. Spotkanie z panią dyrektorką mgr Elyzabeth Arzeno w sprawie publikacji, które mogłaby mi sprezentować. Potem Fundacja im. Oswalda Guayasamína (Fundación Oswaldo Guayasamín), jedna z trzech w Ameryce Łacińskiej, obok Fundacji w Quito i w Hawanie. Jedna z moich studentek pisze pracę magisterską o tym malarzu ekwadorskim i obiecałam jej materiały. Niewiele udało mi się zdobyć, ale zawsze. Wizyta u pani Zofii Jakowskiej.

Środa, 9 lutego.

O 10-tej rano spotkanie z doktorem Carlisle Gonzálezem, językoznawcą, na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Autonomicznego.  Dostałem  od  niego  kilka potrzebnych  mi  książek.  W  dzielnicy  kolonialnej  zwiedzam Muzeum Domów Królewskich: olbrzymie komnaty, meble, gobeliny,  malowidła, dokumenty. Potem odbieram  mnóstwo książek w Domu Jezuitów i czekam u pani Zofii Jakowskiej na pana Bogdana, który ma mi to wszystko przewieźć do Carmen Florentino.  Od dwóch dni nie ma ani światła, ani wody. Kataklizm!

Czwartek, 10 lutego.

Rano spotkanie z kierowcą Damianem w Parku Enriquillo. Okazuje się, że on nie jedzie w piątek do Higüey. Jedzie tam dzisiaj. Umawiamy się, że tam się z nim spotkam. Z Krysią Orłowską i jej synem Kamilem do Parku Archeologicznego im. Cayetano Germoséna (Parque Arqueológico Cayetano Germosén) w południowej części miasta. Bardzo ciekawa grota. Potem, w północno-zachodniej części Santo Domingo, Ogród Botaniczny, ogromny! Cudowne drzewa, piękne rośliny, stawy, mostki, fontanny. Jedziemy najpierw takim małym pociągiem dla turystów, a wracamy pieszo podziwiając z bliska najładniejsze zakątki i robiąc zdjęcia.

Po południu kolejna wizyta w Dominikańskiej Akademii Nauk. Potem zwiedzam Alcázar de Colón (Zamek Diego Kolumba, syna Krzysztofa) z 1514 roku. Budowla w stylu gotyckim z domieszką stylu mauretańskiego i renesansowego. Wewnątrz meble hiszpańskie, ceramika, obrazy i rzeźby. Kolejne muzeum, które oglądam, mieści się w dawnych magazynach królewskich (Atarazanas Reales), budowli gotyckiej z 1544 roku. Składa się z nawy głównej, dwóch bocznych i kilku pomieszczeń z dawnymi sklepieniami. Obecnie zgromadzone są tam przedmioty pochodzące z okrętów (także z zatopionych): działa, monety, naczynia kuchenne. Wyjątkowo interesująca ekspozycja.

Piątek, 11 lutego.

Tyle książek uzbierałem na Dominikanie, że siostra Gertruda zechciała mi podarować na nie dużą torbę. Rano właśnie siostra Gertruda odwozi mnie na dworzec autobusowy. Będąc przekonanym, że autobus ma końcowy przystanek na dworcu autobusowym w Higüey, jadę na sam koniec, gdzie okazuje się, że dworzec autobusowy to był przedostatni przystanek. Ustawiam więc moje liczne bagaże na murku przy chodniku i zastanawiam się, co dalej robić, gdy z sąsiedniego domku wybiega szczupła, młoda Mulatka i zrozpaczonym głosem woła do mnie: „No i co teraz? Co pan zamierza z tym wszystkim zrobić?”. Wyjaśniam jej sytuację, tłumacząc, że przez pomyłkę wysiadłem za późno, a jestem umówiony ze znajomym na dworcu autobusowym. Na co ona: „No to proszę, niech pan zostawi bagaże u mnie w domu”. Otwiera mi małżeńską sypialnię z ogromnym łożem i mówi, abym na nim poustawiał moje bagaże. Dziękuję i idę w kierunku dworca autobusowego, ale z duszą na ramieniu, czy mi czasem coś nie zginie. Nawet wstąpiłem do banku i zapytałem urzędnika, czy w tej sytuacji mogę być spokojny. Odpowiedział, że tak i że nie powinienem się martwić, bo to ta pani sama mi zaproponowała.                                                   

Odnalazłem Damiana i chwilę porozmawialiśmy. Odebrałem bagaże i okazało się w istocie,  że  absolutnie  nic mi nie zginęło, po czym udałem się na pobliski przystanek mikrobusów do Punta Cana. Bagaży miałem tyle, że musiałem zapłacić podwójnie, jak za dwie osoby, ale to i tak było o wiele taniej, niż gdybym pojechał taksówką.                                                

Mikrobus miał wytyczona trasę, na której się zatrzymał obok mojego hotelu. Wiodła doń bardzo długa aleja. Na szczęście jacyś chłopcy pracowali w pobliżu w ogrodzie hotelowym i natychmiast rzucili się ku mnie, by mi pomóc nieść bagaże. Z recepcji pojechałem wraz z moimi bagażami takim mini pociągiem do budynku, gdzie miałem mieszkać. Pokój był na parterze i miał mały taras od strony morza. Zasiadłem tam i rozkoszowałem się absolutnie rajskim widokiem: między pniami palm kokosowych widać było cudowny turkus morza, łagodnie dmuchała bryza.

Przed kolacją poszedłem popływać i znowu ten sam problem. Musiałem przemierzyć spory kawałek, aż znalazłem głębokie miejsce dobre do pływania. Widoki czarowne! Nie tylko cudowna plaża i przepiękny kolor wody, ale te palmy kokosowe powyginane w fantastyczne zgoła esy floresy, a w morzu kępy mangrowców z plątaniną korzeni wystających nad powierzchnią wody. Raj!

Kolacja i śniadanie nazajutrz były wspaniałe. Wybór potraw ogromny. Mnóstwo tropikalnych owoców. Gorzej było ze spaniem. Odwykłem zupełnie od klimatyzacji i właściwie przeszkadzała mi. Na dodatek, obok mojego pokoju był jakiś schowek, do którego stale przychodził pracownik i hałasował otwierając i zamykając drzwi przez całą noc. Pech!

Sobota, 12 lutego.

Po śniadaniu taksówką na lotnisko Punta Cana i odlot do Amsterdamu, skąd po długim oczekiwaniu samolotem do Warszawy. Zanocowałem w zimną lutową noc z niedzieli na poniedziałek u koleżanki szkolnej, Lali Gryckiewiczówny, a nazajutrz, w  poniedziałek, 14 lutego, byłem w domu.

Fotografie pochodzą z serwisów Flickr i Pinterest

Zygmunt Wojski, „Od Łupi do Parany i Amazonki”, s. 165. Impresje polskiego iberysty z podróży naukowych do Ameryki Łacińskiej, Hiszpanii i Portugalii, dotyczące historii i kultury odwiedzanych krajów. Ukazują się w drugi czwartek miesiąca.

Wydawców zainteresowanych publikacją  książki prosimy o kontakt z redakcją magazynu „Culture Avenue”.

 Galeria

Poprzednia część „Dziennika z podróży”:

https://www.cultureave.com/dominikana-22-stycznia-3-lutego-2000-czesc-i/

Wspomnienia z podróży Zygmunta Wojskiego ukazują się w drugi czwartek miesiąca.

Ryszard T. Sawicki – artysta, pisarz, tłumacz. W latach 1977-1994 mieszkał i pracował w Stanach Zjednoczonych.

Wykształcenie: 1970 Uniwersytet Wrocławski, bibliotekoznawstwo.

Techniki: malarstwo sztalugowe, pastele, akwarele, grafika, heliograwiura. Wystawy: indywidualne i grupowe w Stanach Zjednoczonych, Europie i Azji. Prace w zbiorach: Uniwersytet Toruński (Archiwum Emigracji), Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, Carmel Art Association (Carmel, CA).

Publikacje: eseje, opowiadania, artykuły i wiersze w takich pismach jak: le Temps Pluriel (Paryż), Wiadomości (Londyn), Twórczość (Warszawa), Format (Wrocław), Środa Literacka (Londyn), Pamiętnik Literacki (Londyn), Pomosty (Wrocław), Zesłaniec (Wrocław) i in.  

Nagrody: złoty i srebrny medal za portrety (IPA, Washington, D.C.: 1986, 1987).

Członkostwo: Carmel Art Association (1993- ), International Platform Association (1986-1994).

Wymieniony w: Polish American Who’s Who, Directory of American Portrait Artists, Almanach Sztuki Dolnego Śląska. Artykuły w lokalnej prasie polskiej i zagranicznej  anonsowały jego wystawy i odczyty literackie.

Publikuje od lat siedemdziesiątych. Jako dziennikarz, współpracował z polonijnymi czasopismami w Ameryce. Od 1980 do 1999 roku współpracował z literackimi pismami w Wielkiej Brytanii, które były redagowane przez Stefanię Kossowską (Wiadomości, Środa Literacka;  artykuły, eseje, wiersze). Był współredaktorem francusko-polskiego czasopisma literackiego le Temps Pluriel. Jego wiersze wyszły również w tłumaczeniu angielskim w niewielkich antologiach amerykańskich (tłumaczone przez Franciszka Kujawińskiego). Wydał dwa bibliofilskie tomiki poezji z ilustracjami kilku polskich artystów-grafików.  Współpracował z redakcją rozgłośni radiowej w Kalifornii (audycje literackie), czytał własne wiersze na spotkaniach literackich w Stanach Zjednoczonych i w Polsce.

___________________

Heliograwiura (fotograwiura) (gr. helio + grawiura) — rodzaj techniki druku wklęsłego, zbliżony do akwatinty, polegający na fotograficznym przenoszeniu obrazu na płytę metalową (najczęściej miedzianą) i wytrawienie za pomocą emulsji światłoczułej. (Wikipedia).

Lwów 

Florian Śmieja

Kiedy na jesieni 1950 roku  przyjechałem do Londynu jako świeżo upieczony absolwent filologii angielskiej i hiszpańskiej Narodowego Uniwersytetu Irlandii w Cork, społeczność polska czekała niecierpliwie na rychłe otwarcie kursów filologii polskiej w ramach Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie (PUNO). Na tych wykładach obok wytrawnych  profesorów sprzed wojny jak: Władysław Folkierski, Stanisław Stroński, Zygmunt Zaleski, gen. Marian Kukiel czy Mieczysław  Giergielewicz, poznaliśmy młodszych pracowników, którzy jak w wypadku mgr Józefa Bujnowskiego, poety i polonisty, po przebyciu całej kampanii włoskiej z  II Korpusem gen. Władysława Andersa, a przedtem po doświadczeniu więzień i łagrów sowieckich, palili się do pracy z młodzieżą polską.

Jako wychowanek Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, oprócz sumiennego prowadzenia zajęć dydaktycznych w ramach wybranych studiów, zachęcał swoich słuchaczy do dodatkowych aktywności. Na wzór Wilna zaproponował, by studenci założyli Koło Polonistów. Na spotkaniach tego Koła, na które przychodzili głównie studenci PUNO, ale także osoby z zewnątrz, Bujnowski, który z przyzwoleniem dziekana Stanisława Strońskiego, został de facto opiekunem Koła, mógł przedstawić swoich ulubionych poetów i zapraszać nas do analizy poszczególnych wierszy po raz pierwszy przez nas spotykanych  autorów: Józefa Czechowicza i Stefana Borsukiewicza. Był to rok 1951. Już taki wybór dawał okazję do poznania poezji najnowszej, młodym  nie znanej. Pamiętam jak przykładaliśmy się do sumiennego rozbioru i komentarza proponowanych, odręcznie przez Bujnowskiego przepisywanych na osobnych kartkach, tekstów poetyckich. Podziwiałem wtedy, dobrze to pamiętam, solidną pracę Wandy Chruściel, a wśród swoich papierów nadal przechowuję opatrzony adnotacjami, skrupulatnie komentowany przez Bujnowskiego, tekst wiersza Borsukiewicza. Może znamienne jest, że takie właśnie nazwiska patronowały początkom teoretycznego zainteresowania, a następnie powstawaniu pierwszych naszych własnych wierszy.

Niektorzy członkowie Koła nie tylko czytali, studiowali i dyskutowali lekturę, ale sami pisali wiersze, które mogli drukować na otwartych dla nich łamach „Życia Akademickiego”, strony w katolickim tygodniku społeczno-kulturalnym „Życie”, redagowanym najprzód przez Józefa Kisielewskiego, a potem przez Jana Bielatowicza i Jana Tokarskiego. Ta studencka strona miała swojego redaktora i stała do dyspozycji młodych Polaków studiujących w Anglii, a zwłaszcza w Londynie. Z czasem strona stała się osobną wkładką, a w końcu odrębną publikacją. Koło Polonistów dało tym początek pisma młodych współpracowników, a potem redaktorów.

W swej aktywności kulturalnej na rzecz młodych Polaków, którzy licznie pojawili się w Londynie zaraz po zakończeniu działań wojennych, Bujnowski poszedł jeszcze dalej, zakładając Polskie Towarzystwo Literackie, PTL, pewnego rodzaju spółdzielnię autorską mającą umożliwić drukowanie przede wszystkim tomików poezji ludziom nie mogącym liczyć na dotacje, a nie dysponującym dużymi środkami materialnymi. W ramach samopomocy na zakupionych przez Bujnowskiego prostych maszynach drukarskich zainteresowani mogli  drukować,  ręcznie składać tekst, odbijać go, ciąć papier i zszywać swoje książki, głównie debiuty. Była to akcja pożyteczna i cenna z uwagi na połączenie czynności pisarskiej z poważaną tradycyjnie sztuką drukarską. Nazwa budziła zastrzeżenia czułych na nazewnictwo polskich kół emigracyjnych.  Może dlatego, a także  z powodu wyjazdu Bujnowskiego  do Holandii na uniwersytet w Amsterdamie, instytucja wydawszy garść debiutów:  wierszy Wojciecha Gniatczyńskiego, Zygmunta Ławrynowicza i Floriana Śmieji oraz tomiki Jerzego Niemojowskiego i Józefa Bujnowskiego, przestała istnieć. Niemniej, raz jeszcze inicjatywa dynamicznej osoby stworzyła fakty dokonane, które umożliwiły kilku osobom przejście przez poetycki chrzest bojowy, a ich debiuty stały się zapowiedzią dochodzenia do głosu młodego pokolenia dojrzewającego poza granicami Polski, a przecież z jej kulturą najintymniej związanego.  Bujnowski nie tylko opiekował się troskliwie adeptami pióra, pomagał im wydać pierwsze książki, ale ponadto nie uchylał się od ich propagowania na forum publicznym. I tak na wieczorze autorskim trzech debiutantów: Wojciecha Gniatczyńskiego, Zygmunta Ławrynowicza  i Floriana Śmieji w Ognisku Polskim w Londynie 27 kwietnia 1954 roku pod przewodnictwem profesora Stanisława Strońskiego, właśnie Józef Bujnowski wygłosił słowo wstępne.

Pięćdziesiąt lat własnej twórczości poetyckiej Bujnowski zaczął publikacją tomiku „Pęknięty tor” w 1937 roku w Bracławiu, ostatni zbiór, „Spod gwiazdozbioru Wielkiego Psa”, wyszedł w Warszawie w 1987 roku. W sumie było ich czternaście. Także w Warszawie w 1993 roku wyszedł „Wybór poezji”. Wydać by się mogło, że to dużo i że powinny się były  zsumować w poważne dokonanie poetyckie. Rzecz wszakże ma się inaczej. Jego dzieło rozdzieliła cezura wojny, a potem, na margines odsunęła praca pedagogiczna i społeczna oraz twórczość naukowa.

Dwie przedwojenne publikacje zapowiedziały przyszłego czupurnego poetę. Ich tytuły „Pęknięty tor”, a zwłaszcza „Pięścią w twarz – kwiatami pod nogi” ogłaszały przekorny bunt młodego entuzjasty, który szykował się do potrząsania „nowości kwiatem” i  zwalczania zastałych form poetyckich. Jako prezes Klubu Błękitnych  stanął po stronie Awangardy Krakowskiej w walce z konwencjami i zamkniętymi strukturami panującej poetyki.

Potem była wojna, front, więzienia sowieckie i łagry, wojsko polskie na Bliskim Wschodzie. Następny tom ukazał się dopiero w Palestynie  w 1943 roku. Były to „Ręce od brzegu”, a w 1945 r.  wyszły „Brzozy w płomieniach”, proza poetycka i cykle wierszy żołnierskich oraz „Powroty”, nazwane tak od tytułu trzeciego z cyklów wierszy tomiku, wierszy już pisanych na tematy ogólne, wydanych w Hanowerze w 1947 roku. Motywowany podniosłością czasów, Bujnowski w dwu pierwszych  zbiorach  podjął tematykę wojenną, żołnierską, łącząc ją z poetyką awangardową. Rozumiał, że była to czynność nieomal bezwiedna, żywiołowa, potrzebna, o historyczno-społecznej wartości. Te teksty wychowywaly, uświetniały okazje, podnosiły na duchu. Jeżeli przytrafiały się poetyckie wartości, to nie one były najważniejsze. Był to obowiązek chwili, jak się miał później wyrazić „los stanowił o kreowaniu słowa i od tego nie ma ucieczki”.

Powstanie już w Londynie osobliwego tomu „Odsyłacz w bezsens” w 1955 roku autor tłumaczy w wywiadzie udzielonym po latach Wojciechowi Ligęzie (Arka 34):

W pierwszej fazie to nie był eksperyment zamierzony – to był przypadek. Znalazłszy się w Anglii, w polskiej szkole dla już dorosłej młodzieży, położonej w powojskowym obozie, gęsto zalesionym, gdzie nocami hukały sowy i przebiegały drogę bażanty,  w okresie tuż – powojennym, w sytuacji wojny bohatersko przegranej, trudno było o sielankowy spokój i pogodę ducha. Na urwanych szpargałach papieru, na marginesach książek i zeszytów, podczas posiedzeń pedagogicznych, na lekcjach i w przeróżnych okolicznościach – pisało się jakieś bazgroły, bez zamiaru użycia ich na serio jako utworów poetyckich.  Ale nazbierało się tego sporo i pewnego dnia spróbowałem to odczytać. Była to pierwszorzędna zabawa: odkryłem w tych bazgrołach mój onegdajszy niepokój, właśnie w tym rozłożeniu słów i wersów, w odwrotnych i poprzestawianych literach. Zastanawiałem się, co z tego uratować, jak to w przyzwoitym kształcie przedstawić. I każda próba była klęską: (…) niepokój wymykał się bezpowrotnie, ginął. Zdecydowałem się go zatrzymać. Przetłumaczyłem szpargały na maszynopis. Później mój Krzysio Gostyński maszynopis przełożył na skład zecerski.

Pamiętam zacnego Krzysztofa Gostyńskiego, zecera, miłośnika poezji, bardzo przywiązanego ucznia Józefa Bujnowskiego i motocyklistę. Motocykl to była inna jego, bardziej niebezpieczna, pasja.

Napisaną w 1949 roku igraszkę poetycką „O kobietach, diabłach i rycerzu” ogłoszoną w londyńskich „Pokrzywach” w 1958 roku wydało  PTL w 1964 roku. Autor uważał, że obok „Ballady o chorym księżycu” Beaty Obertyńskiej był to jedyny utwór żartobliwy, który  ukazal się na emigracji cierpiącej na przesadną powagę swojej poezji. Znamienna też jest historia innej jego publikacji, „Lipowego witraża” z roku 1954. Ten tomik zawierający piętnaście utworów powstał dzięki zachciance byłego ucznia Bujnowskiego, który na małej drukarce postanowił wydać tomik wierszy, a otrzymawszy przyzwolenie autora, teksty sam zredagował i wydał opatrując własnym tytułem..

W innych zbiorkach Bujnowski buńczucznie celebrował swoją wolność poety nie krępowanego zwalczanymi konwencjami. Ale czy nie stwarzał innej, własnej?

Ja:

Prezydent Metafory

Burmistrz Elipsy

Magnificencja Oxymoronu

Erektor Poetyckiej Licencji

                               ogłaszam

……..

KONSTYTUCJĘ RZECZPOSPOLITEJ POEZJI

Podkreślał niezwykłą wagę przykładaną do swojego dzieła. Był świadomy wielkości aktu twórczego pisania poezji:

Kładę znak słowo

tak wiele

                        dźwięk i znaczenie

                        symbol i struna i tęcza

                        stylizowana:

                                                papierowy kwiat

                        i ściana

                        za którą stoję ja:

                                                józef  bujnowski

Postronny obserwator wyciągnie wniosek, że wiersze Bujnowskiego powstawały na marginesie innych zajęć zawodowych i prywatnych, że ukazywały się nieraz przypadkowo, że nie mamy do czynienia z poważną, systematyczną twórczością i publikowaniem. Wymowna duża luka powstała między rokiem przedostatniej publikacji poetyckiej w 1964 r. a ostatniej w 1987 r.  Zapewniał autor, że nie była to przerwa w twórczości, ale poniechanie publikowania tomów wierszy. Nie godzi się także z zarzutem, jakoby jego zajęcia pedagogiczo-naukowe zdominowały w nim poetę. Powołuje się na pojedyńcze wiersze, które wtedy napisał, choć nie ukazała się żadna nowa książka poetycka. Sugeruje, że pedagogika i poezja uzupełniały się nawzajem.

Niemniej, ta długa luka jednak o czymś świadczy, choć autor próbuje ją racjonalizować. Wskazuje na sytuację zagubienia, znalezienia się na rozdrożach. Sceptycyzm, co do sensu ogłaszania nieomal prywatnych druków na emigracji, mógł był ścierać się z rosnącymi ambicjami znalezienia się w normalnym polskim obiegu, którego możliwości zaczęły się rysować na horyzoncie. To, co dawniej było mocno krytykowane, co było nie do pomyślenia, stawało się realne. Pierwsze niecenzurowane tomiki emigracyjnych poetów zaczęły się ukazywać w Polsce. Bujnowski przeczytawszy u Piotra Kuncewicza, a więc w publikacji, którą cenił,  że należy do poetów nieznanych, mógł także zapragnąć znaleźć się na polskich półkach. Ale z czym? Czyżby jego utwory na wpół eksperymentalne, a na wpół żartobliwe były właściwą wizytówką dla polskiego czytelnika, który przedtem o poecie nie słyszał?

Te lata niepublikowania  świadczą, sądzę, o rozterce. Owszem, ważne zajęcia i praca nie tylko pedagogiczna, ale także naukowa były przeszkodą, ale również pretekstem do pauzowania w publikowaniu poezji. Moim zdaniem poeta powoli przechodził na inne pozycje. Nie sprzeniewierzając się awangardowym predylekcjom, zaczął pisać na inny sposób, łacniej nawiązując z czytelnikiem kontakt. Znalazł nieobowiązujący, niekoturnowy ton, beztroski humor i bezpośredniość, których brakowało jego eksperymentującym, konstruowanym wierszom.

Pojawiła się w nich dojrzała nonszalancja, która zaowocowała  utworami podobającymi się, kto wie, czy nie najlepszymi, bo właśnie spontanicznymi, samorzutnie powstałymi na długo kultywowanym podłożu, gdzie erudycja, lekkość i żart splotły  się w pamiętny sposób. Ten zbiorek, wydestylowany długim ugorowaniem, dobrze anonsował poetę Bujnowskiego nowemu czytelnikowi w Polsce. Ponadto ukazanie się „Spod gwiazdozbioru wielkiego psa” w 1987 roku stało się podwójną niespodzianką.  Tom wyszedł nakładem znanego wydawnictwa.   Drugim zaskoczeniem jest inność zaprezentowanych utworów. Są różnorodne formalnie, pogodne, atrakcyjne. Wcale nie taki skromny to tomik jak twierdzi jego autor. Brakuje książeczce przedmowy, zbyt ascetycznie wypadła nota na tylnej okładce, choć podaje tytuły wszystkich tomów poetyckich, za co wydawcom chwała.

Pierwszy utwór „Miasto po latach” aczkolwiek bez szczególnego adresata jest pewnego rodzaju wyznaniem poetyckim. Nie chce autor być piewcą urbanistyki, ani zabiegać o poklask plebsu:

Wolałbym już

kasztel wznosić na żart

zwodzony most

za murami

mojej

ekskluzywnej

estetyki

Mieszkańców  tego Babilonu ukazuje z kolei Bujnowski niby postacie w tańcu śmierci przepowiadając im śmieszność i przemijanie. A nauka?

Ważny jest każdy krok

chyba

każda sekunda

dana ci w podarunku

Były to jeszcze czasy czujnej cenzury, która usunęła z wiersza „Choć nie ma tu miejsca na pogardę” ustęp:

w którym straszą

maski

Hitlerów

Stalinów

Rooseveltów

Churchillów

namiestników bożych na ziemi

__________

Dalszy ciąg ukaże się we wtorek, 19 marca 2019 r.

Krystyna Konecka

Kiedy kilka lat temu po raz pierwszy zetknęłam się z nazwiskiem Danuty Błaszak, nie miałam wyobrażenia o dorobku literackim i animatorskim tej poetki i edytorki. Dzisiaj wiem, że od wielu lat współtworzy ona – absolwentka Wydziału Matematycznego Uniwersytetu Warszawskiego (sic!) historię literatury polskiej daleko od ojczyzny – polszczyzny, w Orlando na Florydzie. Jak się okazało – ocean nie stanowi żadnej bariery, jeżeli wyborem życiowym staje się pragnienie integrowania środowisk literackich oraz docierania do odbiorców poezji i prozy na różne kontynenty poprzez pasję edytorską. Ostatnim przykładem (chociaż w przygotowaniu są już kolejne projekty) stała się antologia (nazwijmy ją tradycyjnie, bo tego warta chociażby z przyczyn aksjologicznych, więc – florilegium) zatytułowana „Kosmos literatów”, a przygotowana wspólnie z Anną Marią Mickiewicz z Londynu. Ale – ab ovo…

Integralną i niezbywalną częścią polskojęzycznego, ponad 300-stronicowego tomu wydanego przez Dreammee Little City Publisher w Orlando w 2018 r. jest przedmowa Danuty Błaszak, objaśniająca czytelnikowi ponad dwudziestoletnią (!) historię różnorodnych koncepcji twórczych, łączących literacki świat wirtualny z tradycyjnym.

Książka „Kosmos literatów” jest nadbudową portalu literackiego „Miasto literatów 2000++”, redagowanego przeze mnie i mojego męża Lecha – pisze współautorka antologii. – „Miasto literatów” powstało kilka lat przed rokiem 2000 – stąd numer w nazwie, który oznaczać miał otwarcie na nowe tysiąclecie (…). Portal (…) miał zawierać podstawową informację o polskich środowiskach literackich (…). Myśleliśmy z Lechem o aktualizacji indywidualnych prezentacji pisarzy polskich i o dodaniu gości bez polskich korzeni. Konsekwencją tego pomysłu było wydanie książki aktualizującej te informacje.

W wielkim skrócie zacytowane fragmenty przedmowy niech będą zachętą dla potencjalnych czytelników, do których trafi „Kosmos literatów” zarówno w kraju nad Wisłą jak i w środowiskach polonijnych, gdziekolwiek funkcjonują literacko. Ot, chociażby do działającej w Nowym Jorku twórczej grupy „Telimena”, zainicjowanej przed laty przez wywodzącą się z Białegostoku poetkę Irenę Sidz, czy szczycących się niekwestionowanym dorobkiem środowisk skupionych wokół Polskiego Funduszu Wydawniczego w Kanadzie. Albo do bliskich mi sympatyków mowy wiązanej w Bristolu, działających w Anglo Polish Society of The West of England i wydających „Anglo Polish News”, gdzie sama miałam okazję zaistnieć nie raz z tematyką Mickiewiczowską czy Szekspirowską, i wielu innych.

Mnóstwo ciepłych słów pod adresem Danuty Błaszak przeczytamy w refleksjach emigracyjnego naukowca i znawcy poezji, Włodzimierza Holsztyńskiego, a także – Anny Marii Mickiewicz, która m.in. wspominając o tradycyjnych publikacjach portalu „Miasto literatów”, przywołuje serię wydawniczą związaną z polską twórczością, ale dla czytelnika anglojęzycznego – wychodzącą od 2005 r. ”Contemporary Writers of Poland”. To interesująca seria, w pięknym opracowaniu graficznym Agnieszki Herman (także poetki), wydana – jak wszystko co robi Danuta Błaszak i partnerujące jej osoby – za własne środki, bez oglądania się na nieosiągalny sponsoring. Oto tom szósty, który mam na półce – „The Other Side of the Screen”, przygotowany wespół z poetką i edytorką z Polski, Alicją Kuberską – z unikatową twórczością wielonarodową. Oto tom siódmy, pt. „Legendary”, dwudzielny, bo część pierwsza zawiera propozycje współcześnie piszących z różnych krajów, część druga stanowi prezentację dorobku tych, którzy tworzyli po II wojnie światowej, m.in. Leszka Szymańskiego, legendarnego założyciela „Współczesności”, któremu dedykowana jest książka. Tom ósmy, tymczasem – ostatni, pt. „On Life’s Path” Danuta Błaszak przygotowała wspólnie z Anną Marią Mickiewicz, poetką, animatorką życia literackiego w Londynie, twórczynią łączącego wirtualnie literatów dwujęzycznego portalu Fale Literackie / Literary Waves. To, że jest wieloletnią członkinią Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie, uhonorowaną Medalem Zasłużony Kulturze „Gloria Artis” niech będzie zachętą do poznawania twórczości i działań Anny Marii Mickiewicz oraz gwarancją, że druga z autorek „Kosmosu literatów” patronuje książce profesjonalizmem, podobnie jak Danuta Błaszak.

Czy – w dobie kultury obrazkowej, wirtualnej – warto sięgać jeszcze po książkę papierową? Wszak w księgarniach stoją na regałach setki coraz to nowych tytułów. A jednak – jeden z najbardziej znanych włoskich edytorów i pisarzy Roberto Calasso, mimo iż wydaje także e-booki, uważa tę działalność za drugorzędną, a o tradycyjnych tomach mówi tak:

Wydawało mi się, że mamy szansę na pewną ciągłość, przejście z papieru na ekran (…) że najważniejsze jest po prostu czytanie, bez względu na to, na czym się czyta. Ale jednak tak nie jest. Papierowej książki nic nie zastąpi.

Oto „Kosmos literatów”. Kosmiczny mrok okładki rozjaśniają intrygujące meduzowate obiekty latające według koncepcji Agnieszki Herman. Wewnątrz – ponad 300 stron tekstu. Blisko 90 nazwisk usytuowanych w trzech częściach książki, który to układ został objaśniony na wstępie, tworząc wielobarwne florilegium, jak to na łące, gdzie obecność każdej z odmiennych roślin ma swoje uzasadnienie.

Nie ta prezentacja jest lepsza, która jest dłuższa – czytamy w przedmowie. – Czasami jeden krótki wiersz budził emocje, „zatrzymywał” czytanie i już nic nie można było do tego dodać. Życiorysy niestandardowe napisane są równie twórczo jak prezentacja utworów. Niektórzy przedstawieni są tylko poprzez notę biograficzną (…). Każdy z przedstawionych tutaj pisarzy jest osobą niezwykłą, indywidualną galaktyką pełną gwiazd i mlecznych dróg, z których mogliśmy złożyć nasz KOSMOS.

Nie można zapomnieć o tym, że w części pierwszej występuje liczne grono autorów, prezentujących środowiska oraz inicjatywy literackie w kraju (Lublin, Łódź, Poznań) czy wielowymiarową działalność miesięcznika „Poezja dzisiaj”, redagowanego przez Aleksandra Nawrockiego, który od dwudziestu lat nie tylko wydaje serie książek, ale też animuje wokół swojego tytułu tak ważne międzynarodowe imprezy jak Światowy Dzień Poezji UNESCO czy Festiwal Poezji Słowiańskiej. 

W dalszych częściach „Kosmosu literatów” nie znajdziemy alfabetycznego wykazu autorów według nazwisk. Zasadą, kontynuowaną we wszystkich książkach Dreammee Little City jest alfabet imion. Dlatego już na początku znajdziemy poezję Adama Lizakowskiego, twórcy głęboko osadzonego w środowisku polonijnym USA, Agnieszki Herman, o której twórczości pisze znakomity krytyk Leszek Żuliński czy Agnieszki Jarzębowskiej, której zbiór ”Fraszkomat” eseistycznie omawia krakowski twórca Jacek Sojan. Szczęśliwi alfabetycznie Anna Maria Musz – znakomita poetka i krytyk (krytyczka, ach, te feminizacje…) oraz imiennicy Bohdan Urbankowski (poeta, esista, dramaturg, filozof i patriota) i Bohdan Wrocławski (pisarz, niezmordowany twórca i strażnik literackiej strony internetowej Pisarze.pl) także są w pierwszym zestawie tej twórczej oferty, wyprzedzając Leszka Szymańskiego (zaprezentowanego przez Danutę Błaszak emigracyjnego pisarza, autora gorącej książki „Wspomnienia bez mundurka” z lat stalinowskich). 

Część ostatnią inicjuje fragment opowiadania pisarki, blogerki i dziennikarki Małgorzaty Karoliny Piekarskiej, na co dzień prezesującej Oddziałowi Warszawskiemu Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Ale w bliskim sąsiedztwie jest poetycki tryptyk Marty Berowskiej – autorki baśni, legend o nienachalnej nucie patriotycznej i licznych słuchowisk. Potem następuje prezentacja emigracyjnej poetki Renaty Cygan z Anglii, i dobrze, że wiemy, iż autorka mieszka nad Tamizą. Bo jednak sam wiersz Romualda Mieczkowskiego zmusza czytającego do sięgnięcia po jakiekolwiek informacje o tym szczególnym poecie rodem z Wileńszczyzny, mieszkającym od lat w Warszawie edytorze periodyku „Znad Wilii”. Dobrze jednak, że można skojarzyć autora z tytułem tomu „Na litewskim paszporcie”, z którego pochodzi ten wstrząsający wiersz.

Trudno w krótkim tekście o omówienie kolejnych, niezwykle interesujących propozycji twórczych, jakie pracowicie, w benedyktyńskim trudzie zgromadziły autorki „Kosmosu literatów”. Każda warta jest uważnej lektury, każda zostawia miejsce na własną interpretację, chociaż dla niektórych, z pozoru, ten zbiór mógłby stanowić rodzaj „artystycznej rupieciarni”. Ale po to są materiały wstępne, objaśniające zasady doboru nazwisk i tekstów. Tak więc „Kosmos literatów” Danuty Błaszak i Anny Marii Mickiewicz to forma zaproszenia do wspólnego lirycznego stołu reprezentantów różnych poetyk, różnych sfer intymności artystycznej, a do ich przygarnięcia i odczytania – nas wszystkich.

_____________

Danuta Błaszak, Anna Maria Mickiewicz, „Kosmos literatów”, Dreammee Little City, Orlando 2018 r.  

W antologii na stronach 186-188 znalazły sie informacje na temat polsko-amerykańskiego poety Johna Guzlowskiego zaczerpnięte z magazynu „Culture Avenue”:

http://www.cultureave.com/john-guzlowski-bog-fal-i-inne-wiersze/

Florilegium – w średniowiecznej łacinie określenie na zbiór cytatów pochodzących z dzieł najwybitniejszych autorytetów, najczęściej z dziedziny teologii lub filozofii. Słowo pochodzi z połączenia łacińskich słów flos oznaczającego „kwiat” i legere w znaczeniu „zbierać”, „zbiór”, czyli dosłownie „zbiór kwiatów” – analogiczny do greckiego słowa – antologia (przyp. red. na podst. wikipedii).

W 2019 r. ukazała się kolejna publikacja Danuty Blaszak i Anny Marii Mickiewicz.

Joanna Sokołowska-Gwizdka talks with Anna Borecka, a lonely climber, the hitchhiker traveling across continents and the author of the pioneering project „200 Peaks of the World”.

Joanna Sokołowska-Gwizdka:

You are the author of the project „200 Peaks of the World”. So far, you’ve already reached 50 summits. What is this project about?

Anna Borecka:

My goal is to reach the highest peaks in all countries in the world. This is a pioneering project, because nobody has done it yet. However, there are several more mountains than 200. In Colombia, there are two peaks of similar height:  Cristóbal Colón and Simón Bolivar (5,775 m). It is not known which one is a little higher, so I have to climb both. However, in some African countries there are even three peaks to reach, because there are no accurate measurements, and different tribes believe that their area has the highest peak. I reached 50 peaks, mostly hitchhiking alone. I have been implementing the project for five years and in that period of time I ascended the 31 highest mountains. Some of them I have reached in teams and in different years. In total, I have in my collection such peaks as:  Ararat (5,137 m), Demavand (5,610 m), Elbrus (5,642 m), Aconcagua (6,960 m) and all the highest peaks or points in European countries, except for Belarus. Recently, I added to that set Jabal Tubkal (4,167 m) in Morocco or Pico do Fogo (2,829 m) on Cape Verde. On the one hand, it’s a lot, and on the other hand, it’s a quarter of the project. However, I am an optimist. Since half a year ago, I left my job in a company in order to professionally pursue my mountain dreams – and now I am promoting a project – I think that soon someone will join me. And together, we can do more. Thanks to my publications and presentations, I already have  followers in Poland and other countries, who transform their popular „Crown of Europe” into the „Crown of the Globe”. I am happy that I inspire others to get to know the world and fulfill their dreams at a high level. (Laugh)

However, the majority of enthusiasts of my idea prefer standards. Usually they organize quick and expensive trips to a particular mountain. I travel cheaply, but slowly, because I hitchhike  and in several weeks I reach a few peaks in neighboring countries. Once the implementation of such a global project was a godly wish, and now it is a matter of experience, determination and finances. I’m good in the first two areas, but in the third, I still have to learn a lot.  I have done many things voluntarily or for a small fee: presentations, articles, books. Now I dream of a long expedition for 3, 6 or 12 months to carry out  the third stage of the project the 32 Peaks in America. Theoretically, I am already prepared, and physically probably too, because I train one and a half hour a day. I just need to make a big jump to find myself on the other side of the Atlantic.

Then, I will quickly and safely  reach more volcanoes, hills hidden in the jungle or climb to impressive six-thousanders. I need a partner for some climbing, because the lonely climbing brings to much fear. So, I am approaching the next brake through in my life, but with the eyes of my imagination I can see only a mountain path towards the summit.  I believe that someone will help me, someone who finds his role in the project „200 Peaks of the World”. 

How do you prepare for expeditions?

Before the expedition to China, I spent as much as four months on preparations, and I spent three months on the way. It was my second lonely expedition and so far the longest. Now, I have a rule that every thing must be multifunctional, because otherwise that object doesn’t go with me for expedition. As the form of punishment  it  stays home, sits in a corner and waits for my return. Then I check again what I should take and what I should leave. Before leaving, I organize casting: I weigh, measure and choose the thing that is the lightest. In order to minimilize the load, I even cut off labels from the clothing. Instead of trekking shoes, I take running shoes. I pack much lighter, but thinner sleeping bag, than I should had brought with me. As to climbing equipment, I only take the necessary minimum: two carabiners, three tapes, one ice screw, crampons and ice ax.  Otherwise, I take only affirmation and hope for a happy return. And of course, I get angry at myself when I do not have something in the mountains that I need, and when I’m soaking wet on the road or I’m freezing in the tent. I pack so meticulously in the minimalist manner, and I still have 20 kilos in my backpack.

I get information about the route and the mountains from the Internet, sometimes I also ask friends. I receive maps from my friend’s at „Księgarnia Podróżnika” (Traveler’s Bookshop). My daughter, Kalinka, finds cheap airline tickets to the island-states, and Kuba, my son-in-law, helps me with photography. An artist-traveler sometimes gives me good advice. Occasionally, someone else helps me to take care of different issues.

How do you care about health and beauty when traveling?

I take with me a mini towel and mini cosmetics, so it’s difficult to talk about taking care of beauty. After descending from the mountains, my pictures could scare children. Seriously! There is no mention of makeup in the mountains, but before returning to civilization, I must at least „make an eye” so not to frighten adults. 

Until recently, I thought that the best cosmetics for a woman are mountain sun and wind. However, recently I changed my mind, because in fact it is a real SPA, which includes: solarium, sauna, facelift and massage –  all in one. Often there are even water jets or cryotherapy – I have already frozen fingers and toes several times. In the Peruvian sun, I had a second-degree face burn, so my skin completely, but gradually peel off. At first, I looked like a peeled orange, but after sometime, I had a smooth face. In order to avoid the scars on my face, I protected myself with „Dermosan” – an ointment, which I received from my friend in the group. I was again lucky, although in the mountains you can find better cosmetics than in a theater wardrobe. Well, you get better make-up than the artists in horror movies.  As the standard, it includes a face burnt by the sun-rays, swollen and with slight frostbite, lips shedding blood, damaged and torn hair. After a long trip, the process of returning to normal takes a few days. But the water in the mountains is wonderful, crispy and healthy, excluding glacier water. In Europe, the best water can be found  in Iceland and Sweden, at least this is what the Scandinavian people say.

When did you discover your climbing passion?

Shortly after giving birth to my child. Seriously! But I will start from the beginning. My adventure with the mountains began when I was 12 years old. In the Beskids, in southern Poland, I was delighted with the beautiful view and said that I always wanted to walk in the mountains.

I ascended the first Tatras paths immediately after passing the final high school exams. In the third week of pregnancy, I reached Żabi Wyżni Peak (2,259 m) in Slovakia, and soon afterwards my daughter received the Tatra name. At that time, I was traveling in the Tatra Mountains with my husband and my sister. We were regular frequenters of the abandoned mountain hut in Rusinowa Polana, and there was a beautiful tree of viburnum (in Polish Kalina). This is how the idea of the name for our Kalinka was born. And then we raised the bar for the family. While climbing the rocks, Krystyna met her future husband, Robert, so we climbed in female and male teams.

When I became mother, my sister came to visit me and said she would enroll in a climbing course. I said, that I would also like to do it, but I was already a wife and mother. I was not yet 22 years old, but it seemed to me that many things come too late. However, my sister said that in life you always had to go forward, and I followed her advice.

In autumn, I attended a theoretical part of the course, and in the spring we had a practical course together in the Sokole Mountains, near Jelenia Góra. My daughter was nine months old, when I started to climb. It was an unusual way, because I was embalmed like a mummy. As a „Polish Nursing Mother” I could not deal with excess milk, but Krystyna found a way to do it. Then she was a nurse, so every day before climbing, she bandaged my torso. And so I passed the exam. I immediately caught the climbing bug. I were on a high doze of adrenaline. Sometimes I was scared, but also I was glad to overcome technical difficulties. At that time I weighed 53 kilograms, so I was curious to learn how to move vertically. I had only 62 centimeters at the waist, so the mountain climber sewing a climbing harness said he never had such a slim client.

Do you remember your first expedition?

First, there were climbing trips to the Sokole Mountains, then to the Tatras and the Alps, on weekends or holidays. We climbed with belaying, on climbing routes with difficulty of 3 or 4 degree. On the first climbing expedition I went to the Caucasus in 2003. In fact it was quite big, commercial group. In 26 days we climbed to a rock peak measuring 3,900 m, then to Uilpata (4,644 m), and yet we reached the top of Czeget Karabaszi (3,753 m), Kurmutau (4,045 m) and both peaks of Elbrus (5,642 m and 5,621 m). There was some climbing under the guidance of a professional instructor from Belarus, and a bit of trekking to not too difficult, but high top domes.

However, I have always been uphill in my life. Five days before this expedition, I had to call an ambulance. I stopped seeing, my heart was pounding and I was afraid that I would faint. I had anaphylactic shock because the antibiotic I was taking was probably rarely recommended by doctors. The ambulance doctor wanted to take me to the hospital, but I said that I had a paid holiday and I was leaving soon. I have not admitted that for almost a month I would carry 30 kg luggage in the Caucasus. Then I struggled to pack, and when I put on my backpack, I fell under his weight. Well, it worked after the third approach. In order to regain my strength, I slept during the two days of traveling by train. In North Ossetia, we slept in the old castle and there I had another attack, luckily weaker. Then one of the participants of the trip helped me, a former commando who knew the rules of first aid. In the mountains, I still felt weak and ready to faint, just before the avalanche hit us. However, I did not admit what was happening to me. I was surprised by the reaction of some people, because this avalanche was not so big. I was more afraid that I would reach my limit because of a wrong antibiotic than of small snow-ice nuggets.

Then there were other group expeditions: to the Aconcagua peak in Argentina (6,960 m), to Pisco (5,752 m) in Peru. There was also a climbing trip for seven four-thousanders in Monte Rosa massif, in Italy. Thanks to this, I gained experience needed for the implementation of lonely expeditions. I traveled through the Carpathians to Ararat, hitchhiked to China and climbed to over 6,000 meters, hitchhiked to the mountains in almost all European countries, and more recently even in Africa. 

Once you climbed in a team, now alone. Did something happen that you decided on such courageous, independent expeditions?

From 2001 to 2006, I climbed in a male group, but in different, often incidental teams. Then I climbed to such peaks as Triglav (2,863 m), Mont Blanc (4,810 m), Grossglockner (3,798 m) and the mountains mentioned above. I also climbed the icefall of the Slovak Paradise and the Austrian Maltatal. It was a new element and a fascination with nature: 20 degrees below zero, frozen waterfall and incredible silence. Armed with ice axes and crampons and a little more equipment, I again climbed verticalily up. First, I learnt top rope climbing and then ice climbing in two- or three-member teams. The guys would not let me lead because they had 10-15 years of ice climbing experience and I was a “fresh-woman”.  So, I solo climbed a few times, without belaying on small icefalls. Well, once or twice they let me lead climbing route.

In the summer of 2006, there was a breakthrough because I made an appointment online for climbing in the Sokole Mountains, with someone I did not know. And then I made a climbing route on which Darek, my husband died. Of course, I did not say anything about it to my new colleague. He learnt a little more about me, when we met about half a year later and I handed him my first book entitled „Mountaineering – life on high”.   Here I described not only funny stories connected with team climbing and conquering the mountains until 2006, but also Darek’s accident, my trauma and the antidote  which after many years proved to be mountains again.

In 2007, I decided that I would not climb anymore. However, in 2008, my friend died in the mountains, and his wife asked me to take care of the rescue operation and bring the body to Poland. Then I experienced another trauma, and when I recovered from it, paradoxically, I decided to organize a lonely expedition. I thought then, that at least no one else would die on it.

You speak about death in the mountains. When I was watching the documentary of Paweł Wysoczański „Jurek” about the mountaineer Jerzy Kukuczka, it filled me with emotions, from admiration to regret. I asked myself why alpinists get married, why do they expose their loved ones to life in eternal fear? You lost your husband in the mountains in 1992. I can not imagine the trauma that you had to go through, staying alone with your two-year-old daughter. And yet …  again you reach the peaks.

Unfortunately, every climber exposes his loved ones to great stress, me too… and I consider it as selfish. However, by organizing lonely expeditions, I choose mountains within my physical capabilities, in connection with my gained experience and with climbing difficulties. In my project „200 Peaks of the World”, there are many tourist mountains, but those which I have to fight, are simply more respectable. These are the ones I like the most.

When it comes to Darek’s accident… Darek was 25 years old when he died, and I was 24 years old. My daughter was two years old and she covered me with a diaper while I cried curled up as ball. For many years I felt guilty that we went to climb in a team of four, and we returned in a team of three, that the child lost her father, that I live… Thanks to my mother I got up because she told me I should live for my daughter. It was only after fourteen years that I was completely out of trauma, just when I climbed the rocky road on which Darek died. I wrote about it in the book because it was my personal catharsis. I’m still emotionally connected with my daughter to this day. Sometimes we even change roles when she’s like mother to me, but more often we are friends.

What is it about lonely expeditions that they attract you so much?

I have several reasons for organizing lonely expeditions, such as freedom, curiosity about the world and people, and a notorious lack of money. That’s the truth: on the one hand, I am the organizer, leader and participant, so I do everything as I want, considering the scarcity of funds. On the other hand, I’m happy to learn about new countries and interesting people, and that I manage difficult conditions during hitchhiking or in the mountains. I also discovered new skills that I had no idea about. It is a rapid decision-making in dangerous situations, in contacts with people and in the fight against the elements. It is a total concentration during solo climbing in a foreign area. Also, I go through mental training before and during the trip: I keep repeating like a mantra that I only meet good people. Finally, it is the use of intuition. There are also beautiful meetings with people, with kindred spirits, who immediately seem familiar to me. There are fabulous landscapes, there is time for photography and reverie. It is this independence that appeals to me. Besides, no one buzzes over my ear, telling about his problems at the time when he should concentrate on the trail or the beauty of the surrounding world. The mountains are also a great place to purify the psyche from mundane matters and the body – from urban smog. Yes, some mountain trips should be prescribed to people. (Laugh) And I can write these recipes.

There are also unusual encounters with nature. Once, when I set up a tent by the lake, in the Sierra Nevada mountains, in Spain, at an altitude of 3,000 meters – the Spanish ibex came to me. She jumped on a large boulder and looked down at me. I was cooking soup on a tourist stove. This wild goat saw me, yet stood on a rock with an outstretched neck, inhaling scents. I carefully reached for the camera, but she was faster. It’s a pity, because she would have a beautiful portrait from a distance of two meters, as a profile picture on the Facebook. (Laugh)

Are mountains a kind of addiction for you?

In the mountains, I feel like at home. Many people are afraid of wild nature, the elements, hardships. They avoid inconveniences and dangerous situations. When I go to the mountains, I laugh from ear to ear. This is my paradise on Earth, because the mountains are holy. Only there, a man can see how small he is and that he is only a part of nature. Then everything seems more simple. You see the distance from many things in life. In the mountains, it comes to my mind, that I do not have to do anything, so I can do everything. I can finally accomplish my dreams.

There are also moments of horror, when I ask God to send to me at least one person. This is strange, but sometimes it is easier to climb the icy ridge, when someone is next to you. Even when he is a stranger and climbing alone. Although, I had an amazing experience on my way to Mont Blanc, during a snowstorm. This was my second meeting with this mountain because my main goal was to climb the Mont Blanc de Courmayer (4,748 m), the highest peak of Italy. It was quite steep, cold and slippery, and I was alone. In addition to the difficulties, I only had mini crampons with  six teeth instead of ten. My hands were freezing to the ice ax and trekking pole, the crampon blades hardly caught  ice and I was scared. For a moment there was a strange silence which fell upon me. I thought then it did not matter what was about to happen, because I had already left my mark there. Even if I fell from the ridge, I already belonged to that mountain just as it belonged to me. It was so obvious that I calmed down and moved on.

Are mountains addictive? I do not know. For me it is a call. At some point some mountain begins to follow me, so I have to go to them and  say hello; get to know each other and have my own opinion about it. With the rest, I think with reciprocity. (Laugh) And seriously speaking, mountains are a good school of life, a science of freedom in extreme conditions.

The continuation of the conversation with Anna Borecka, about the countries traveled around, people met, adventures in the mountains, life goals and learning received from the mountains – will be released on …

 Translated by: Anna Borecka, Ryszard Sawicki