Polskie kino w wielu odsłonach, rozmowy z twórcami, wystawa plakatów do filmów Andrzeja Wajdy i koncertowy finał przy fortepianie — tak zapowiada się 21. Austin Polish Film Festival, którego tegorocznym motywem przewodnim jest 250-lecie Stanów Zjednoczonych.
*
Joanna Sokołowska-Gwizdka
Kiedy w 1776 roku Tadeusz Kościuszko przybył do Ameryki, niepodległość młodej republiki była jeszcze obietnicą, o której spełnienie trzeba było walczyć. Dwa i pół wieku później jego historia powróci na ekranie w Austin, rozpoczynając opowieść o polskich śladach w amerykańskim życiu i kulturze światowej. Tegoroczny Austin Polish Film Festival przywoła ludzi, których wiedza, talent i wyobraźnia przekraczały granice państw, języków i pokoleń.
21. edycja festiwalu odbędzie się 5–8 oraz 15 listopada 2026 roku. Kino fabularne i dokumentalne, wystawa plakatów, rozmowy z gośćmi oraz koncert finałowy stworzą wielowątkową opowieść o polsko-amerykańskich więzach. Główne wydarzenia filmowe odbędą się w AFS Cinema przy 6259 Middle Fiskville Road w Austin.
*
Gala: od Kościuszki do Picassa
Podczas gali w piątek, 6 listopada, rozpoczynającej się o godz. 18.30 przyjęciem z polską kuchnią, zobaczymy dokument Alexa Storozynskiego poświęcony Tadeuszowi Kościuszce. Polski inżynier wojskowy dotarł do Filadelfii w sierpniu 1776 roku, kilka tygodni po uchwaleniu Deklaracji Niepodległości. Jego wiedza fortyfikacyjna pomogła Amerykanom w zwycięstwie pod Saratogą; później powierzono mu umocnienie West Point. Bohater amerykańskiej wojny o niepodległość, a następnie przywódca insurekcji w Polsce, połączył w swojej biografii losy obu narodów.
Filmową propozycją gali będzie również „Syrenka Picassa” Janusza Zaorskiego, komediowa opowieść inspirowana autentycznym epizodem z wizyty Pabla Picassa w powojennej Warszawie. Rysunek syrenki pozostawiony na ścianie mieszkania staje się początkiem niezwykłego spotkania wielkiej sztuki ze zwyczajnym życiem. Po projekcji publiczność porozmawia z reżyserem o filmie, jego inspiracjach i odnajdywaniu humoru w nieoczekiwanych sytuacjach.
*
Wajda: polskie doświadczenie, światowy język
Szczególne miejsce w programie zajmie Andrzej Wajda, którego setną rocznicę urodzin obchodzimy w tym roku. Jego kino wyrastało z polskiej historii, literatury i malarstwa, a zarazem przemawiało do widzów na całym świecie. W losach swoich bohaterów reżyser ukazywał dramaty wyboru, konflikt między marzeniami a rzeczywistością oraz odpowiedzialność człowieka wobec historii. 26 marca 2000 roku otrzymał honorowego Oscara w uznaniu pięciu dekad wybitnej twórczości reżyserskiej.
Wajdzie poświęcony będzie wieczór otwarcia festiwalu. W czwartek, 5 listopada, o godz. 18.30 rozpocznie się wystawa plakatów do jego filmów, a o godz. 19.30 pokaz „Ziemi obiecanej”. Plakaty pozwolą spojrzeć na dzieła reżysera poprzez wyobraźnię artystów, którzy przekładali ich dramatyzm na język metafory, znaku i koloru.
Ekranizacja powieści Władysława Reymonta przeniesie widzów do dziewiętnastowiecznej Łodzi — miasta fabrycznych kominów, rodzących się fortun i ambicji, za które przychodzi płacić wysoką cenę. Rozmach i malarska siła „Ziemi obiecanej” wciąż zachwycają, a pytania o granice kompromisu i cenę sukcesu pozostają aktualne.
*
Literatura w filmowym kadrze
Literackie światy powrócą także w „Lalce” w reżyserii Macieja Kawalskiego oraz w „Człowieku do wszystkiego” Anki i Wilhelma Sasnalów, adaptacji powieści Roberta Walsera. Obok prozy Prusa i Reymonta dzieło szwajcarskiego pisarza otworzy kolejną perspektywę spojrzenia na człowieka uwikłanego w społeczne hierarchie, materialne zależności i pragnienie odmiany losu.
Film Sasnalów będzie również spotkaniem z duetem łączącym doświadczenia literatury, malarstwa i kina. Wilhelm, jeden z najbardziej rozpoznawalnych na świecie polskich malarzy współczesnych, wnosi do ich wspólnej twórczości wrażliwość artysty obrazu; Anka, reżyserka, scenarzystka i z wykształcenia polonistka, współtworzy autorski język tych poszukiwań. Związek sztuk jest tu szczególnie bliski: obrazy namalowane przez Sasnala do „Człowieka do wszystkiego” prezentowano także w Stedelijk Museum w Amsterdamie. PO projekcji będzie można porozmawiać z odtwórcą tytułowej roli – Piotrem Trojanem.
*
Od historii do współczesności
Wśród filmów historycznych ważnym wydarzeniem będzie projekcja filmu „Przez ścianę” Macieja Sobieszczańskiego, nagrodzonego Złotymi Lwami na tegorocznym festiwalu w Gdyni. Inspirowana prawdziwymi losami więźniów okresu stalinowskiego opowieść ukazuje siłę więzi rodzącej się w świecie przemocy i izolacji.
Jej historyczną perspektywę poszerzy dokument „Covenant of Blood: The Last Soldiers of World War II” Patricka Neya i Stefana Tompsona, poświęcony polskiemu podziemiu antykomunistycznemu. Oba filmy przypominają, że zakończenie wojny nie dla wszystkich oznaczało odzyskanie wolności. Do Austin przyjedzie Stefan Tompson, z którym publiczność spotka się po projekcji.
Z kolei „Ministranci”, „Nie ma duchów w mieszkaniu na Dobrej” i „Zapiski śmiertelnika” skierują uwagę ku społecznym napięciom, rodzinnym relacjom i poszukiwaniu sensu. Powaga spotka się w nich z humorem, bunt z bezradnością, a potrzeba bliskości z trudnością porozumienia. To kino pozostawiające przestrzeń na własne emocje i pytania.
*
Rodzina Wojcickich: polskie korzenie Doliny Krzemowej
W sobotę, 7 listopada, o godz. 14.30 zobaczymy „Matkę chrzestną Doliny Krzemowej” — dokument o Esther Wojcicki, nauczycielce, która pomagała kolejnym pokoleniom uczniów rozwijać samodzielność, kreatywność i odwagę myślenia.
W tej amerykańskiej historii mocno wybrzmiewają polskie losy. Mąż Esther, Stanley Wojcicki, urodzony jako Stanisław Jerzy Wójcicki, był wybitnym fizykiem, profesorem i kierownikiem wydziału fizyki Uniwersytetu Stanford. Jako chłopiec uciekł z matką i bratem z komunistycznej Polski, przez Szwecję docierając do Stanów Zjednoczonych. Jego ojciec pozostał w kraju i był więziony z powodów politycznych.
Trzy córki Esther i Stanleya zaznaczyły swoją obecność w różnych dziedzinach: Susan współtworzyła sukces Google i przez lata kierowała YouTube, Anne współzałożyła firmę badań genetycznych 23andMe, a Janet poświęciła się antropologii, epidemiologii i badaniom nad zdrowiem dzieci. W ich rodzinnej historii doświadczenie emigracji splata się z wiarą w edukację i możliwość kształtowania własnego losu.
W festiwalu wezmą udział Esther Wojcicki oraz reżyserzy filmu, Łukasz Bernaś i Maciej Kawecki. Rozmowa po projekcji pozwoli spojrzeć na sukces poprzez jego mniej widoczne źródła: zaufanie, ciekawość i codzienną pracę z drugim człowiekiem.
*
Festiwal także dla najmłodszych
W niedzielę, 15 listopada, o godz. 11.00 w Shepherd of the Hills Lutheran Church przy 3525 Bee Caves Road odbędzie się rodzinny pokaz „O psie, który jeździł koleją 2”. Projekcji będą towarzyszyć zajęcia dla dzieci przygotowane przez polską szkołę.
*
Drewnowscy, Bernstein i muzyka ponad granicami — koncert na zakończenie festiwalu
Muzycznym zakończeniem tegorocznej edycji będzie koncert „In Tribute to Leonard Bernstein”. 15 listopada o godz. 18.30 w Draylen Mason Music Studio radia KMFA 89.5 Classical, przy 41 Navasota Street, wystąpią pianiści Marek i Michał Drewnowscy. Wieczór połączy muzykę polską i amerykańską z osobistą opowieścią o współpracy Marka Drewnowskiego z legendarnym dyrygentem i kompozytorem.
W 1985 roku Marek Drewnowski wystąpił pod batutą Bernsteina z Bostońską Orkiestrą Symfoniczną w Tanglewood, wykonując I Koncert fortepianowy Brahmsa. Podczas wieczoru w Austin wspomnienia tego artystycznego spotkania, wzbogacone archiwalnymi fotografiami, pozwolą publiczności zajrzeć za kulisy współpracy z jednym z największych muzyków XX wieku.
Obecność Marka i Michała Drewnowskich nada koncertowi również wymiar dialogu pokoleń. Ojciec i syn zaprezentują własne interpretacje, by w finale spotkać się przy jednym fortepianie w grze na cztery ręce. Ten wieczór dopełni przewodnią myśl festiwalu: przypomni, jak polskie i amerykańskie drogi przecinają się w sztuce, pozostawiając ślad w życiu artystów i ich słuchaczy.
*
Od Kościuszki po Wajdę, od wielkiej literatury po problemy współczesności, od rodzinnego seansu po koncertowy wieczór — tegoroczny festiwal zapowiada spotkania dla widzów o różnych zainteresowaniach i wrażliwości. Będzie czas na śmiech, wzruszenie i refleksję, a przede wszystkim na rozmowę, która trwać będzie jeszcze długo po zakończeniu projekcji.
Organizatorem festiwalu jest Austin Polish Society. Szczegółowy program i informacje o biletach: austinpolishfilm.com.
Zobacz też:
