Polskie kino w wielu odsłonach, rozmowy z twórcami, wystawa plakatów do filmów Andrzeja Wajdy i koncertowy finał przy fortepianie — tak zapowiada się 21. Austin Polish Film Festival, którego tegorocznym motywem przewodnim jest 250-lecie Stanów Zjednoczonych.
*
Joanna Sokołowska-Gwizdka
Kiedy w 1776 roku Tadeusz Kościuszko przybył do Ameryki, niepodległość młodej republiki była jeszcze obietnicą, o której spełnienie trzeba było walczyć. Dwa i pół wieku później jego historia powróci na ekranie w Austin, rozpoczynając opowieść o polskich śladach w amerykańskim życiu i kulturze światowej. Tegoroczny Austin Polish Film Festival przywoła ludzi, których wiedza, talent i wyobraźnia przekraczały granice państw, języków i pokoleń.
21. edycja festiwalu odbędzie się 5–8 oraz 15 listopada 2026 roku. Kino fabularne i dokumentalne, wystawa plakatów, rozmowy z gośćmi oraz koncert finałowy stworzą wielowątkową opowieść o polsko-amerykańskich więzach. Główne wydarzenia filmowe odbędą się w AFS Cinema przy 6259 Middle Fiskville Road w Austin.
*
Gala: od Kościuszki do Picassa
Podczas gali w piątek, 6 listopada, rozpoczynającej się o godz. 18.30 przyjęciem z polską kuchnią, zobaczymy dokument Alexa Storozynskiego poświęcony Tadeuszowi Kościuszce. Polski inżynier wojskowy dotarł do Filadelfii w sierpniu 1776 roku, kilka tygodni po uchwaleniu Deklaracji Niepodległości. Jego wiedza fortyfikacyjna pomogła Amerykanom w zwycięstwie pod Saratogą; później powierzono mu umocnienie West Point. Bohater amerykańskiej wojny o niepodległość, a następnie przywódca insurekcji w Polsce, połączył w swojej biografii losy obu narodów.
Filmową propozycją gali będzie również „Syrenka Picassa” Janusza Zaorskiego, komediowa opowieść inspirowana autentycznym epizodem z wizyty Pabla Picassa w powojennej Warszawie. Rysunek syrenki pozostawiony na ścianie mieszkania staje się początkiem niezwykłego spotkania wielkiej sztuki ze zwyczajnym życiem. Po projekcji publiczność porozmawia z reżyserem o filmie, jego inspiracjach i odnajdywaniu humoru w nieoczekiwanych sytuacjach.
*
Wajda: polskie doświadczenie, światowy język
Szczególne miejsce w programie zajmie Andrzej Wajda, którego setną rocznicę urodzin obchodzimy w tym roku. Jego kino wyrastało z polskiej historii, literatury i malarstwa, a zarazem przemawiało do widzów na całym świecie. W losach swoich bohaterów reżyser ukazywał dramaty wyboru, konflikt między marzeniami a rzeczywistością oraz odpowiedzialność człowieka wobec historii. 26 marca 2000 roku otrzymał honorowego Oscara w uznaniu pięciu dekad wybitnej twórczości reżyserskiej.
Wajdzie poświęcony będzie wieczór otwarcia festiwalu. W czwartek, 5 listopada, o godz. 18.30 rozpocznie się wystawa plakatów do jego filmów, a o godz. 19.30 pokaz „Ziemi obiecanej”. Plakaty pozwolą spojrzeć na dzieła reżysera poprzez wyobraźnię artystów, którzy przekładali ich dramatyzm na język metafory, znaku i koloru.
Ekranizacja powieści Władysława Reymonta przeniesie widzów do dziewiętnastowiecznej Łodzi — miasta fabrycznych kominów, rodzących się fortun i ambicji, za które przychodzi płacić wysoką cenę. Rozmach i malarska siła „Ziemi obiecanej” wciąż zachwycają, a pytania o granice kompromisu i cenę sukcesu pozostają aktualne.
*
Literatura w filmowym kadrze
Literackie światy powrócą także w „Lalce” w reżyserii Macieja Kawalskiego oraz w „Człowieku do wszystkiego” Anki i Wilhelma Sasnalów, adaptacji powieści Roberta Walsera. Obok prozy Prusa i Reymonta dzieło szwajcarskiego pisarza otworzy kolejną perspektywę spojrzenia na człowieka uwikłanego w społeczne hierarchie, materialne zależności i pragnienie odmiany losu.
Film Sasnalów będzie również spotkaniem z duetem łączącym doświadczenia literatury, malarstwa i kina. Wilhelm, jeden z najbardziej rozpoznawalnych na świecie polskich malarzy współczesnych, wnosi do ich wspólnej twórczości wrażliwość artysty obrazu; Anka, reżyserka, scenarzystka i z wykształcenia polonistka, współtworzy autorski język tych poszukiwań. Związek sztuk jest tu szczególnie bliski: obrazy namalowane przez Sasnala do „Człowieka do wszystkiego” prezentowano także w Stedelijk Museum w Amsterdamie. PO projekcji będzie można porozmawiać z odtwórcą tytułowej roli – Piotrem Trojanem.
*
Od historii do współczesności
Wśród filmów historycznych ważnym wydarzeniem będzie projekcja filmu „Przez ścianę” Macieja Sobieszczańskiego, nagrodzonego Złotymi Lwami na tegorocznym festiwalu w Gdyni. Inspirowana prawdziwymi losami więźniów okresu stalinowskiego opowieść ukazuje siłę więzi rodzącej się w świecie przemocy i izolacji.
Jej historyczną perspektywę poszerzy dokument „Covenant of Blood: The Last Soldiers of World War II” Patricka Neya i Stefana Tompsona, poświęcony polskiemu podziemiu antykomunistycznemu. Oba filmy przypominają, że zakończenie wojny nie dla wszystkich oznaczało odzyskanie wolności. Do Austin przyjedzie Stefan Tompson, z którym publiczność spotka się po projekcji.
Z kolei „Ministranci”, „Nie ma duchów w mieszkaniu na Dobrej” i „Zapiski śmiertelnika” skierują uwagę ku społecznym napięciom, rodzinnym relacjom i poszukiwaniu sensu. Powaga spotka się w nich z humorem, bunt z bezradnością, a potrzeba bliskości z trudnością porozumienia. To kino pozostawiające przestrzeń na własne emocje i pytania.
*
Rodzina Wojcickich: polskie korzenie Doliny Krzemowej
W sobotę, 7 listopada, o godz. 14.30 zobaczymy „Matkę chrzestną Doliny Krzemowej” — dokument o Esther Wojcicki, nauczycielce, która pomagała kolejnym pokoleniom uczniów rozwijać samodzielność, kreatywność i odwagę myślenia.
W tej amerykańskiej historii mocno wybrzmiewają polskie losy. Mąż Esther, Stanley Wojcicki, urodzony jako Stanisław Jerzy Wójcicki, był wybitnym fizykiem, profesorem i kierownikiem wydziału fizyki Uniwersytetu Stanford. Jako chłopiec uciekł z matką i bratem z komunistycznej Polski, przez Szwecję docierając do Stanów Zjednoczonych. Jego ojciec pozostał w kraju i był więziony z powodów politycznych.
Trzy córki Esther i Stanleya zaznaczyły swoją obecność w różnych dziedzinach: Susan współtworzyła sukces Google i przez lata kierowała YouTube, Anne współzałożyła firmę badań genetycznych 23andMe, a Janet poświęciła się antropologii, epidemiologii i badaniom nad zdrowiem dzieci. W ich rodzinnej historii doświadczenie emigracji splata się z wiarą w edukację i możliwość kształtowania własnego losu.
W festiwalu wezmą udział Esther Wojcicki oraz reżyserzy filmu, Łukasz Bernaś i Maciej Kawecki. Rozmowa po projekcji pozwoli spojrzeć na sukces poprzez jego mniej widoczne źródła: zaufanie, ciekawość i codzienną pracę z drugim człowiekiem.
*
Drewnowscy, Bernstein i muzyka ponad granicami — koncert na zakończenie festiwalu
Muzycznym zakończeniem tegorocznej edycji będzie koncert „In Tribute to Leonard Bernstein”. 15 listopada o godz. 18.30 w Draylen Mason Music Studio radia KMFA 89.5 Classical, przy 41 Navasota Street, wystąpią pianiści Marek i Michał Drewnowscy. Wieczór połączy muzykę polską i amerykańską z osobistą opowieścią o współpracy Marka Drewnowskiego z legendarnym dyrygentem i kompozytorem.
W 1985 roku Marek Drewnowski wystąpił pod batutą Bernsteina z Bostońską Orkiestrą Symfoniczną w Tanglewood, wykonując I Koncert fortepianowy Brahmsa. Podczas wieczoru w Austin wspomnienia tego artystycznego spotkania, wzbogacone archiwalnymi fotografiami, pozwolą publiczności zajrzeć za kulisy współpracy z jednym z największych muzyków XX wieku.
Obecność Marka i Michała Drewnowskich nada koncertowi również wymiar dialogu pokoleń. Ojciec i syn zaprezentują własne interpretacje, by w finale spotkać się przy jednym fortepianie w grze na cztery ręce. Ten wieczór dopełni przewodnią myśl festiwalu: przypomni, jak polskie i amerykańskie drogi przecinają się w sztuce, pozostawiając ślad w życiu artystów i ich słuchaczy.
*
Od Kościuszki po Wajdę, od wielkiej literatury po problemy współczesności, od rodzinnego seansu po koncertowy wieczór — tegoroczny festiwal zapowiada spotkania dla widzów o różnych zainteresowaniach i wrażliwości. Będzie czas na śmiech, wzruszenie i refleksję, a przede wszystkim na rozmowę, która trwać będzie jeszcze długo po zakończeniu projekcji.
Organizatorem festiwalu jest Austin Polish Society. Szczegółowy program i informacje o biletach: austinpolishfilm.com.
Zobacz też:
Piękne. Toronto straciło, Austin zyskał.